Rus Devrimi’nde Anarşistler

 Anarşistlerin, merkezileştirilmiş iktidarın tehlikelerine karşı 95 yıl öncesine dayanan uyarılarının öngörülü ve düşüncelerinin bugün bile geçerli oluşu, günümüzdeki devrim tartışmalarında toplumsallık vurgusunu savunanların tarihsel arka planını oluşturuyor.

1917 önce ve hemen sonrası Rusya’da olup biteni anarşist bir bakış açısıyla yorumlayan; deneyimlenen süreçlerde anarşistlerin neler yaşadığını, neler yapıp neler tartıştığını anlatan belgelerle,“Rus Devriminde Anarşistler“ kitabı, 1995’te Metis Yayınları tarafından basılmıştır. Bülent Somay’ın sunuşunda verdiği özeleştirisiyle şu andan çok farklı bir siyasal gündemde basıldığı çok açık. Bu kitap Sovyetler Birliği’nin çöküşüyle nerede hata yapıldığına bakmak adına 1917’ye dönen sosyalistlerin o dönemi iyi anlayıp hatalardan ders çıkarma veya (1987’de “Mağlup” durumuna düşen sosyalistlerin) “Mağlupların” da tarihte bir yeri olmalı kaygısı içerisinde bir geriye dönüş çabası olarak algılanabilir. Tarihsel süreçleri çok yönlü anlama çabasıyla Türkçe‘ye çevrilen kitap, Paul Avrich tarafından, ilk olarak 1973 yılında İngilizce olarak basıldığında, herhangi bir iktidarın tarihsel anlatımı kaygısı güdülmeden, devrim sürecindeki hareketin ruhunu kavramayı amaç edinmişti. Anarşistlerin, çeşitli makale ve manifestolarla, söylev ve önergelerle, mektup ve günlüklerle, şiir ve marşlarla devrim ve iç savaş tarihleri süresince anlatıldığı kitap, ikincil anlatılardan kaçınmaktadır. Kitap, dönemin çeşitli anarşist birey ve gruplarının (komünistler, sendikalistler, pasifistler, bireyciler gibi) kendi belgeleriyle hazırlanmıştır.

Paul Avrich’in anarşistler açısından süreci kısaca özetleyen bir giriş metniyle başlayan kitapta, Volin, Maksimov, Mahno, Kropotkin gibi dönemin önemli anarşistleri ile çok fazla bilinmeyen Borovoy, Graçev, Sokolov gibi anarşistlerin makaleleri ile Şubat Devrimi’nden Ekim sürecine, İç Savaş’tan Ukrayna’ya ve Rusya’daki anarşistlerin tutsaklık durumuna kadar birçok süreç hakkında değerlendirme ve yorum yazıları yer alıyor. Ayrıca Paul Avrich kitabın bir bölümünü eğitim, gelecek toplum, antientellektüelizm gibi konular hakkında Golos Truda (Emeğin Sesi), Burevestnik (Fırtına Kuşu) gibi dönemin önemli dergilerinde yayımlanan ve Nabat Federasyonu gibi dönemin önemli örgütlerinin yayımladığı tartışma, bildiri ve makalelere ayırmış durumda.

Anarşistlerin, merkezileştirilmiş iktidarın tehlikelerine karşı 95 yıl öncesine dayanan uyarıların öngörülü oluşu ve düşüncelerinin bugün bile geçerli oluşu, günümüzdeki devrim tartışmalarında toplumsallık vurgusunu savunanların tarihsel arka planını oluşturuyor. 95 yıl öncesinde anarşistlerin o günün toplumsal koşullarını yorumlayıp deneyimlenmesi gereken güncel pratikleri ve yazdıkları belgeler, bu coğrafyada bu geleneği devam ettirmeye çalışanların uzun süredir unuttuğu bir şeyi hatırlatıyor o da güncele ilişkin söz üretmek.

(Genel hatlarıyla Rus Devrimi sürecinde anarşistleri anlatan, baskısı tükenen bu kitap Kadıköy’deki 26A Sahaf’tan temin edilebilir.)

Dünyayı sarsan anarşistler

1908 yılının Ekim ayında Boris Savinkov’un Paris’teki apartmanında buluşan ekip Alex Butterworth’a göre dünya tarihinde görülmüş en büyük “terörist” buluşmasıydı.

Ev sahibi Savinkov, Rus İçişleri Bakanı Vaclesav von Plehve ve Rus dükü Sergei Alexandrovich’e suikast düzenlemekten yargılanıp ölüme mahkum edilmiş ancak cezaevinden kaçmayı başararak Fransa’ya sığınmıştı. 66 yaşındaki Peter Kropotkin ise Rusya ve Avrupa’daki anarşist hareketin fikir babaları arasında yer alıyordu ve kimine göre 1901 yılındaki ABD Başkanı William McKinley suikastının arkasında yer alan isimdi.

Vera Figner ve German Lopotin ise 1881’de Çar II. Alexander’ı öldüren Ignacy Hryniewiecki’nin üyesi olduğu Narodnaya Volya örgütünün liderleri olarak yargılanmış ve 20 yıl tam bir tecrit altında Schüsselburg Kalesinde tutulmuşlardı.

O günkü buluşmaya katılan diğer isimlerin en “masum”unun geçmişinde en azından bir polis şefi ya da bir bakana karşı gerçekleştirilmiş suikastler bulunuyordu.

Devrimin Sherlock Holmes’u olarak ün yapan Vladimir Burtsev o gün ortaya tüm devrimci hareketi karıştıracak bir bomba atacaktı. “Şişman Adam” olarak tanınan ünlü Evno Azef’in bir ajan provakatördü ve bu bilgi ilk kez o toplantıda açıklandı. Burtsev bir savcı gibi tüm delilleri toplantıdakilere sundu. Sonunda Evno Azef’in İtalya ve Fransa sınırındaki bir eve çağrılarak burada bir mağarada asılarak idam edilmesine karar verildi. Bu ceza hiçbir zaman infaz edilemedi.

Butterworth’un “The World That Never Was” adlı kitabı Avrupa kıtasındaki anarşist hareketin öncüleri ve eylemcilerinin 1851-1932 yılları arasında dünyayı sarsan dönemdeki bir antolojisi özelliği taşıyor. Her an yanıbaşlarındaki ajanlar, provokatörler ve peşlerindeki polis ordusuyla boğuşan anarşistlerin hikayeleri Francis Wheen’in deyimiyle “her bir paragrafı bir Dan Brown romanının tümünden daha fazla aksiyon içerek” bu kitap olağanüstü bir rehber.

Cafe Terminus’u bombalayan Fransız anarşist Emile Henry’nin mahkemede “senin ellerin kana bulanmış“ diyen hakime “senin giyindiğin kuşakların gibi” diye çıkışını, kafasını giyotine koymadan önce “Cesaret yoldaşlar, yaşasın anarşizm” diye bağrışını tuhaf bir hayranlıkla okuyorsunuz.

Olay günü Emile Henry’nin asıl hedefi Fransız Başkanı Sadi Carnot’tu ancak Elysee Sarayı çevresindeki yoğun güvenlik önlemleri nedeniyle zenginlerin buluşma yeri olan Cafe Terminus’u bombaladı.

Henry’nin idamından hemen sonra İtalyan bir anarşist olan Sante Geronimo Caserio, Carnot’u Lyon’da bıçaklayarak öldürdü. O da giyotinin başında Henry’nin sözlerini İtalyanca olarak tekrarlayacaktı “Coraggio cugini – evviva l’anarchia!”

1881 yılının 13 Mart günü Çar II. Alexander’ın arabası St Petersburg’da Catherine Kanalı’nın paralelindeki sokağın başında gözüktüğünde bombacılara beyaz mendil sallayarak kimin işaret verdiği ve ilk patlamadan sağ kurtulduğuna “Tanrıya şükür” diyen Alexander’a “Tanrıya şükretmek için çok erken Alexander Nikolayeviç” diyerek bağırıp ikinci bombayı patlatan Ignacy Hryniewiecki’nin son nefesini nasıl verdiğinin ayrıntılarıyla anlatıldığı kitap İngiltere’den Rusya’ya anarşist hareketin nasıl otoriter rejimleri salladığının tam sayılabilecek bir resmini veriyor.

Anarşistlerin, radikallerin, hayalperestlerin 19 ve 20. yüzyıl devrimlerindeki etkilerini en fazla kırmızı kaplı “Devrimler ve Karşı Devrimler Ansiklopedisi”nin satır aralarında okuyanlar için bu kitap mükemmel bir kaynak.

Doğan Abbasoğlu

Sohrab Sepehri

Sohrab Sepehri (d. 7 Ekim 1928, Kaşhan, İsfahan - ö. 21 Nisan 1980), İranlı modern şair ve ressam.

İsfahan’a bağlı Kaşhan’da doğdu. İran şiirinde ölçü ya da ritme bağlı olmayan “Yeni Şiir” akımının beş ünlü şairinden biridir. Diğerleri Nima Youshij,Ahmad Shamlou, Mehdi Akhavan-Sales ve Füruğ Ferruhzad’dır.

1980′de Tahran’daki Pars Hastanesi’nde lösemi nedeniyle öldü. Şiirinde insancıllık hakimdir. Doğayı sever ve şiirlerinde sıkça yer verirdi. Şiirleri Fransızca, İngilizce, İspanyolca, İtalyanca, İsveççe, Rusça ve Türkçe gibi birçok dile çevrildi. Türkçe’ye çevrilen eserleri arasında, 1996 yılında YKYtarafından basılan ve çevirisini Cavit Mukaddes’in yaptığı şiir seçkisi Başlangıcın Sesi de bulunur. Bir diğer Türkçeye çevrilen şiirleri de, 2011 yılında Balkon Sanat Yayınları’ndan çıkan Faysal Soysal çevirili Akdenizdeki Çöl’de yer almaktadır.

İran seçimleri sırasında aday Musevi için yapılan mitinglerde okunan şu şiiri 17 Haziran 2009 ‘da Hürriyet Gazetesinde çıkmıştır: “Yağmura gitmeli , gözlerimizi yıkamalı ve dünyayı başka gözlerle görmeliyiz.” Ayrıca Türkçe’ye çevrilen kitapları arasında Pan Yayıncılık ve Avesta Basın Yayın ‘dan çıkan “Suyun Ayak Sesi” ,Epos Yayınlarından “Sekiz Kitaptan Seçmeler” kitapları da bulunmaktadır.

“kendimden uzak bir yerde, tek başıma oturmuşum. duygularımın üzerinden kayıyor topraklar” 

Şiirlerinden Seçmeler

SUYUN AYAK SESİ

Annemin sessiz geceleri için!

Resim: Sohrab Sepehri / Yıl: 1967 / Yapıtın adı: Annem (My Mother)

Kaşan şehrindenim

Fena sayılmaz halim,

Bir lokma ekmeğim var, biraz aklım,

İğne ucu kadar da zevkim.

Annem var, ağaç yaprağından daha güzel,

Dostlar, akan sudan daha iyi

Ve Allah, burada yakındadır,

Şebboylar arasında, uzun çamın altında

Suyun bilincinde,

Bitkilerin kanununda.

Ben müslümanım.

Kıblem bir kırmızı güldür,

Namazlığım bir pınar,

Mührüm ışıktır,

Ova seccadem.

Penceremi titreştiren ışık ile abdest alırım.

Namazımın içinden ay geçer, tayf geçer,

Namazımın bütün zerreleri billurlaşır,

Namaz kaybolur taş görünür,

Rüzgâr, selvilerin üstünde ezan okuduğunda,

Namaz kılarım ben.

Otların tekbirinden sonra,

Denizdeki dalganın kamedinden sonra

Namaz kılarım.

Kâbem su kıyısında,

Kâbem akasyaların altındadır.

Kâbem bir esinti gibi bahçeden bahçeye,

Şehirden şehre gider.

Hacerülesvetim bahçenin aydınlığıdır.

Kaşan şehrindenim.

İşim resim yapmaktır.

Bazen bir kafas boyar,

Size satarım.

Orda mahpus çayırkuşu, sesiyle

Yalnız gönlünüzü tazelesin diye.

Bu bir hayal, bu bir hayal, …

Biliyorum,

Tuvalim cansızdır,

İyi biliyorum,

Çizdiğim havuz balıksızdır.

Kaşan şehrindenim.

Soyum belki

Hint’de bir bitkiden gelir,

Belki “Sialk” toprağından yapılmış bir çömlekten,

Soyum belki de

Buharalı bir fahişeden gelir.

Babam, kırlangıçların iki kere gelmelerinden önce,

İki kardan önce

Babam terastaki iki uykudan önce,

Babam zamanlar önce ölmüştü.

Babam öldüğü zaman, gökyüzü maviydi.

Annem birden kalktı uykudan, kızkardeşim güzelleşti

Babam öldüğü zaman, bekçilerin hepsi şairdi.

Kaç kilo kavun istiyorsun? Diye sordu manav bana.

Sordum: Gönül hoşluğunun gramı kaça?

Babam ressamdı

Saz yapar, saz çalardı.

Üstelik iyi bir hattattı.

Bahçemiz bilginin gölgesindeydi.

Bahçemiz duyguyla bitkinin karıştığı yerdi.

Bahçemiz bakışın, aynanın ve kafesin kesiştiği noktaydı.

Bahçemiz belki de yeşil saadet çemberinin bir parçasıydı.

Tanrının ham meyvasını çiğniyordum o gün uykuda,

Suyu felsefesiz içiyor,

Dutu, bilgisiz topluyordum.

Nar dalında yarıldığında,

Elim tutkudan bir şadırvan olurdu.

Çayırkuşu şakıdığında,

Gönlüm dinleme hazzıyla yanardı.

Kâh yalnızlık, yüzünü camın arkasına dayar,

Kâh heyecan, elini duygunun boynuna dolardı.

Düşünce oyun oynardı.

Bayram yağmuru gibi bir şeydi yaşam,

Sığırcıklarla dolu bir çınar.

Işık ve taşbebek alayıydı yaşam,

Bir kucak özgürlük idi,

Yaşam, musıki havuzuydu o zaman.

Çocuk yavaş yavaş uzaklaştı yusufçuklar sokağından.

Kendi yükümü bağlayıp,

Hafif hayallerin şehrinden çıktım,

Yüreğim yusufçuk gurbetiyle dolu.

Ben dünya misafirliğine gittim.

Ben sıkıntı ovasına,

Ben irfan bağına,

Ben bilim ışığının balkonuna gittim.

Dinin basamaklarını çıktım.

Şüphe sokağının sonuna kadar,

Gönül doygunluğunun serin havasına,

Islak sevda akşamına kadar.

Ben birini görmeye gittim,

Aşkın öbür ucuna

Gittim, gittim kadına kadar,

Lezzet ışığına kadar,

Tutkunun sessizliğine,

Yalnızlığın kanat sesine kadar.

Yer üstünde neler gördüm:

Bir çocuk gördüm ay kokluyordu.

Kapısız bir kafes gördüm,

İçinde, aydınlık kanat çırpıyordu.

Bir merdiven gördüm,

Üzerinde aşk melekler âlemine çıkıyordu.

Bir kadın gördüm, havanda ışık dövüyordu.

Öğle, onların sofrasında ekmekti,

Sebzeydi, şebnem tepsisiydi,

Sıcak sevda kâsesiydi.

Bir dilenci gördüm, çayırkuşundan bir şarkı için,

Kapı kapı dolaşıp, dileniyordu.

Bir çöpçü, kavun kabuğuna secde ediyordu.

Bir kuzu gördüm, uçurtmayı yiyordu.

Bir eşek gördüm yoncayı anlıyordu.

“Nasihat” otlağında bir inek gördüm, doymuştu.

Bir şair gördüm, konuşurken bir zambağa “siz” diyordu.

Bir kitap gördüm, kelimeleri billurdan.

Bir kâğıt gördüm, ilkbahardan.

Müze gördüm yeşillikten uzak,

Cami gördüm sudan uzak.

Umutsuz bir fakih gördüm,

Başucunda sorularla dolu bir testi vardı.

Bir katır gördüm yazı ile yüklü.

Bir deve gördüm, “nasihat ve misal”in boş sepetiyle yüklü.

Bir arif gördüm “ya hu” ile yüklü.

Aydınlık götüren bir tren gördüm,

Fıkıh götüren bir tren gördüm,

Nasıl da yavaş gidiyordu.

Siyaset götüren bir tren gördüm,

(ne de boş gidiyordu)

Nilüfer tohumları ve kanarya şarkıları götüren

bir tren gördüm,

ve bir uçak, binlerce metre yüksekteyken

Penceresinden toprak göründü;

Hüthüt kuşunun tepeliği,

Kelebek kanatlarının benekleri,

Kurbağanın havuzdaki aksi,

Ve yalnızlık sokağından bir sineğin geçişi.

Bir serçenin çınardan yere indiğindeki arayış.

Ve güneşin ergenliği,

Ve oyuncak bebeğin sabah ile kucaklaşması

Basamaklar şehvet serasına gidiyordu.

Basamaklar içki mahzenine iniyordu.

Basamaklar kırmızı gülün fesat kanununa

Ve hayat matematiğinin anlamına

Basamaklar aydınlanmanın damına,

Basamaklar tecelli kürsüsüne gidiyordu.

Aşağıda, annem,

Nehrin hatırasında çay bardaklarını yıkıyordu.

Şehir görünüyordu:

Büyüyen çimento, demir, taş geometrisi,

Güvercin taşımayan yüzlerce otobüs.

Çiçekçi çiçeklerini mezata götürüyordu.

İki yasemin ağacı arasına,

Salıncak kuruyordu bir şair,

Çocuğun biri okul duvarına taş atıyordu.

Bir diğeri erik çekirdeğini,

Babasının renksiz seccadesine tükürüyordu

Ve bir keçi haritadaki “Hazar”dan su içiyordu.

Çamaşır ipi göründü, sallanan bir sutyen.

Bir at arabasının tekerleği, atın durmasına hasret,

At, arabacının uykusuna hasret,

Arabacı ölüme hasret.

Aşk göründü, dalga göründü.

Kar göründü, dostluk göründü.

Kelime göründü.

Su göründü, eşyaların sudaki aksi…

Kanın sıcaklığında, hücrelerin serin gölgeleri.

Hayatın rutubetli tarafı.

Sıkıntılı Doğu insanının yaratılışı.

Kadın sokağında serserilik mevsimi.

Mevsim sokağında yalnızlık kokusu.

Yazın eli bir yelpaze gibi göründü.

Tohumun çiçeğe,

Sarmaşığın evden eve,

Ayın, havuza yolculuğu,

Hasret çiçeğinin topraktan fışkırışı.

Körpe asmanın duvardan dökülüşü.

Şebnemin uyku köprüsü üstüne yağışı.

Neşenin ölüm hendeğinden atlayışı.

Sözün ardında geçen hadise.

Bir pencere ile ışığın savaşı.

Bir basamak ile güneşin büyük ayağının savaşı.

Yalnızlık ile bir şarkının savaşı.

Armutlar ile boş bir sepetin güzel savaşı.

Nar ile dişlerin kanlı savaşı.

“Naziler” ile naz çiçeğinin sapının savaşı.

Papağan ile güzel konuşmanın savaşı.

Alın ile soğuk mührün savaşı.

Camideki çinilerin secdeye saldırışı.

Sabun köpüğünün yükselmesine rüzgârın saldırışı.

Kelebek ordusunun “ilaçlama” programına

Yusufçuk alayının kanal işçilerine saldırışı.

Kamış kalem taburunun kurşun harflere saldırışı.

Kelimenin şairin çenesine saldırışı.

Bir devrin fethi, bir şiir eliyle,

Bir bahçenin fethi, bir sığırcık eliyle,

Bir sokağın fethi, iki selam eliyle,

Bir şehrin fethi, üç dört tahta süvari eliyle,

Bir bayramın fethi, iki oyuncak bebek ve bir top eliyle.

Bir çıngırağın katli, ikindi yatağının başında,

Bir hikâyenin katli, uyku sokağının başında,

Bir hüznün katli, bir şarkı emriyle,

Ayışığının katli, neonların emriyle,

Bir söğüdün katli, devlet eliyle,

Bir umutsuz şairin katli, bir kar çiçeği eliyle.

Yeryüzü tümüyle belirdi:

Yunan sokağında düzen gidiyordu.

Başkuş “Babil bahçelerinde” ötüyor,

Rüzgâr, Hayber yamacından, doğuya

Tarihin çer çöpünü sürüklüyordu.

Durgun “Negin” gölünde bir kayık çiçek götürüyor,

Benares’te her sokağın başında ebedi ışık yanıyordu.

Halklar gördüm.

Şehirler gördüm.

Ovalar, dağlar gördüm.

Suyu gördüm, toprağı gördüm.

Işık ve karanlık gördüm.

Bitkileri ışıkta ve bitkileri karanlıkta gördüm.

Hayvanları ışıkta ve hayvanları karanlıkta gördüm.

Ve insanı ışıkta ve insanı karanlıkta gördüm.

Kaşan şehrindenim

Ama, benim şehrim değil Kaşan.

Benim şehrim kayboldu.

Telaşla ve pür heyecan,

Gecenin öbür tarafına bir ev yaptım.

Ben bu evde,

Kimsenin adını bilmediği nemli otlara yakınım.

Bahçenin nefesini duyuyorum.

Ve karanlığın sesini bir yapraktan düştüğünde.

Ağacın arkasında aydınlığın öksürük sesini.

Her taşın deliğinde suyun aksırığını.

Baharın çatısında kırlangıcın sesini.

Ve açıp kapanan yalnızlık penceresinin saf sesini.

Ve müphem aşkın deri değiştirmesinin temiz sesini.

Kanatta uçmak zevkinin toplanmasını,

Ruhun kendi kendini tutarken çatlamasını.

Ben tutkunun adımlarını duyuyorum.

Ve damardaki kan kanununun

Ayak sesini duyuyorum.

Güvercinler kuyusunda seher çırpıntısı

Cuma gecesinin kalp çarpıntısı,

Düşüncede karanfil çiçeğinin akışı

Hakikatin, uzaktan saf kişnemesi.

Ben uçuşan maddenin sesini duuyorum.

Ve coşku sokağında inanç ayakkabısının sesini.

Ve aşkın ıslak gözkapakları üstündeki,

Ergenliğin hüzünlü musıkisi üstündeki,

Nar bahçelerinin türküsü üstündeki yağmurun sesini.

Ve gece içinde neşe şişesinin kırılmasının,

Güzelliğin kâğıt gibi parçalanmasının

Gurbet kâsesinin rüzgârdan dolup boşalmasının sesini.

Ben dünyanın başlangıcına yakınım.

Çiçeklerin nabzını tutuyorum.

Suyun ıslak kaderine,

Ağacın yeşil olma adetine aşinayım.

Ruhum nesnelerin tazeliklerine akar,

Benim ruhum, gençtir.

Ruhum bazen heyecandan kekeler,

Benim ruhum, işsizdir:

Yağmur damlalarını, duvardaki tuğlaları sayar,

Ruhum bazen yol ağzında duran bir taş gibi gerçektir.

Ben birbirine düşman iki çam görmedim,

Gölgesini yere satan bir söğüt de görmedim

Karaağaç kovuğunu bağışlar kargaya.

Nerde bir yaprak varsa, içim açılır.

Afyon çiçeği yıkadı beni varoluşun selinde.

Bir böcek kanadı gibi, seherin ağırlığını biliyorum.

Bir saksı gibi ,yeşermenin musıkîsini dinliyorum.

Bir sepet dolusu meyva gibi,

Olgunlaşmak için sabırsızlanıyorum.

Uyuşukluk sınırında bir meyhane gibiyim.

Deniz kenarında bir bina gibi,

Ebedi dalgalardan endişeliyim.

İstediğin kadar güneş, istediğin kadar bağlılık,

İstediğin kadar çoğalma.

Ben bir elmayla hoşnutum,

Ve bir papatyanın kokusundan.

Ben bir ayna, bir saf bağlılıkla yetiniyorum.

Bir balon patlasa, gülmüyorum,

Bir felsefe ay’ı ikiye bölerse, gülmüyorum.

Ben bıldırcın tüylerinin sesini tanıyorum,

Toy kuşunun karnındaki renkleri,

Dağ keçisinin ayak izlerini.

Nerde ravent yetişir, iyi biliyorum.

Sığırcık ne zaman gelir, keklik ne zaman öter,

Şahin ne zaman ölür,

Çölün uykusunda ay nedir,

Tutku sapındaki ölüm.

Ve sevişmenin ağızda bıraktığı ahududu lezzeti.

Yaşam hoş bir adettir,

Yaşamın ölüm genişliğinde kanatları vardır,

Aşk kadar sıçrayabilir,

Yaşam, alışkanlık rafına kaldırıp

Unutulacak bir şey değildir.

Yaşam elin çiçek koparma isteğidir.

Yaşam turfanda siyah incirdir,

Yazın ağzında buruk bir tat.

Yaşam böceğin gözünde ağacın boyutudur.

Yaşam yarasanın karanlıktaki tecrübesidir.

Yaşam bir göçmen kuşun gariplik duygusudur.

Yaşam uykunun dönemecinde bir tren düdüğüdür,

Yaşam uçak penceresinden bir bahçeyi görmektir.

Füzenin uzaya fırlatıldığı haberi,

Ayın yalnızlığına dokunuş,

Başka bir gezegende çiçek koklamak fikri.

Yaşam bir tabak yıkamaktır.

Yaşam sokakta bir metelik bulmaktır.

Yaşam aynanın “karesi”dir.

Yaşam çiçek “üstü” sonsuzdur.

Yaşam yer “çarpı” yüreğimizin çarpıntısıdır.

Yaşam basit ve eşit nefesler geometrisidir.

Nerede olursam olayım

Gökyüzü benimdir.

Pencere, fikir, hava, aşk, yeryüzü benimdir.

Ne önemi var

Bazen büyürse

Gurbetin mantarları?

Bilmiyorum, neden

“At soylu hayvandır, güvercin güzeldir.” derler?

Ve neden hiç kimse yarasayı kafese koymuyor.

Yoncanın ne eksiği var kırmızı laleden.

Gözleri yıkamalı, başka türlü görmeli.

Kelimeleri yıkamalı.

Kelime rüzgâr olmalı, yağmur olmalı.

Şemsiyeleri kapatmalı.

Yağmur altında yürümeli.

Düşünceleri, hatıraları yağmur altına getirmeli.

Şehir bütün halkıyla yağmur altına gitmeli.

Dostu yağmur altında görmeli.

Aşkı yağmur altında aramalı.

Yağmur altında bir kadınla sevişmeli.

Yağmur altında oyun oynamalı.

Yağmur altında yazmalı, konuşmalı, nilüfer dikmeli.

Yaşam sürekli ıslanmaktır.

Yaşam “şimdi” havuzunda suya girmektir.

Çıkaralım giysileri:

Suya bir adım var.

Aydınlığı tadalım.

Bir köy gecesini, ahunun uykusunu tartalım.

Leylek yuvasının sıcaklığını hissedelim.

Çimenlerin kanununu çiğnemeyelim.

Bağbozumunu tadalım.

Ve eğer ay çıkarsa ağzımızı açalım

Ve gecenin uğursuz olduğunu söylemeyelim.

Ateş böceğinin bahçenin bilgeliğinden

Yoksun olduğunu sanmayalım.

Sepeti getirelim

Biraz kırmızı biraz yeşil toplayalım.

Sabahları ekmekle ebegümeci yiyelim.

Her sözün başında bir fidan,

İki hecenin arasında sessizlik tohumu ekelim.

İçinde rüzgâr esmeyen kitabı okumayalım,

Ve içinde ıslak şebnem yüzeyi olmayan kitabı

Hücreleri canlı olmayan kitabı okumayalım ve

Sineğin tabiatın parmağından uçmasını istemeyelim.

Ve panterin yaratılış kapısından dışarı çıkmasını.

Ve eğer solucanlar öldüyse,

Yaşamda bir şeyin eksildiğini bilelim.

Eğer ağaçbiti yoksa, ağaç kanunları zarar görmüştür.

Ve eğer ölüm olmasaydı, neyin peşine koşacaktık.

Ve eğer ışık olmasaydı, uçuşun mantığı değişecekti.

Ve mercandan önce

Denizlerin düşüncelerinde boşluk vardı.

Ve nerdeyiz diye sormayalım,

Hastahanenin taze çiçeklerini koklayalım.

Ve geleceğin fıskiyesi nerde diye sormayalım,

Ve neden hakikatın kalbi mavidir diye

Ve dedelerimizin esintileri nasıl, geceleri nasıldı

Diye sormayalım.

Geçmiş artık canlı değil.

Geçmişte kuş şakımıyor.

Geçmişte rüzgâr esmiyor.

Geçmişte çamın yeşil penceresi kapalı.

Geçmişte bütün kâğıt fırıldakların yüzü tozlu.

Geçmişte tarihin yorgunluğu kaldı.

Geçmiş dalganın hatırasında,

Sahile vurmuş hareketsiz soğuk sedeflerdir.

Deniz kıyısına gidelim,

Sulara ağ atalım,

Suların tazeliğini çekelim.

Yerden bir çakıl taşı alıp,

Varolmanın ağırlığını hissedelim.

Eğer ateşimiz çıkarsa ayışığına söylenmeyelim.

(Bazen ateşim varken ay’ın aşağı indiğini görürüm,

Elimin melekler katına eriştiğini,

İspinozun daha iyi öttüğünü.

Ayağımdaki yara,

Yerin inişli çıkışlı olduğunu öğretti bana.

Çiçeğin hacmi kaç misline çıktı, hasta yatağımda,

Daha da büyüdü turuncun çapı, fenerin ışığı)

Ve ölümden korkmayalım,

(ölüm güvercinin sonu değildir.)

Bir cırcır böceğinin ters dönmesi ölüm değildir.

Ölüm akasyanın aklından geçer.

Ölüm düşüncenin güzel ikliminde yaşar.

Ölüm köy gecesi derinliğinde sabahı anlatır.

Ölüm üzüm salkımı ile gelir ağzımıza.

Ölüm gırtlağın kızıl hançeresinde fısıldaşır.

Ölüm kelebek kanatlarındaki güzellikten sorumludur.

Ölüm bazen reyhan koparır.

Ölüm bazen votka içer.

Bazen gölgede oturur ve bize bakar.

Ve hepimiz lezzetin ciğerinin,

Ölüm oksijeni ile dolu olduğunu biliriz.

Çitlerin arkasında yaşayan sesi var kaderin

Yüzüne kapıyı kapatmayalım.

Perdeyi açalım:

Bırakalım duygular soluk alsın.

Bırakalım ergenlik her ağacın altında yuva kursun.

Bırakalım içgüdü oyun oynasın.

Yalınayak mevsimlerin peşinde,

Çiçeklerin üstünde uçsun.

Bırakalım yalnızlık,

Türkü söylesin,

Birşeyler yazsın,

Sokaklara çıksın.

İçten olalım.

İçten olalım,

Bankada da bir ağacın altında da içten olalım.

Bizim işimiz değil kırmızı gülün sırrını anlamak.

Bizim işimiz belki de:

Kırmızı gülün büyüsünde yüzmektir.

Bilimin ötesine çadır kuralım,

Bir yaprağın cezbesiyle elimizi yıkayıp

Sofraya oturalım,

Sabah güneş doğarken doğalım,

Heyecanları serbest bırakalım,

Uzayın, rengin, sesin, pencerenin

Anlamını tazeleyelim,

Varlığın iki hecesi arasına, gökyüzünü yerleştirelim,

İçimizi ebediyetle doldurup boşaltalım,

Bilimin yükünü kırlangıçların sırtından alıp yere koyalım,

Bulutların, çınarın, sivrisineğin, yazın ismini geri alalım,

Sevdayı yağmurun ıslak basamaklarından

Yükseltelim,

Kapıyı insana ve ışığa ve bitkiye ve böceğe açalım.

Bizim işimiz belki de,

Nilüfer çiçeği ve çağımız arasında,

Hakikat şarkısının peşinde koşmaktır.

Kaşan, Çınar Köyü, yaz H.1343

Sohrab Sepehri

Türkçesi : Işık Tabar Gençer – Şirin Mehran

Tadını çıkara çıkara okunan mektuplar

İki Yazarın Mektupları

İki ünlü yazar Paul Auster ve j.m.Coetzee’nin Amerika ile Avustralya arasında iki yılı aşkın bir süre boyunca gidip gelen mektuplari ”Şimdi ve Burada Mektuplar 2008-2011” başlığıyla kitaplaştı.

ÖZET

Okyanusaşırı ülkelerde yaşayan çağımızın iki büyük yazarı, Paul Auster ile J.M. Coetzee, yazışmalarından bir kitap yaptılar.

Auster ve Coetzeenin iki yılı aşkın bir süre boyunca Amerika ile Avustralya arasında gidip gelen mektupları, sanattan siyasete, spordan savaşlara, ekonomiden insan ilişkilerine kadar iki yazarın pek çok konudaki duygularını, düşüncelerini, gözlemlerini ve çok ilginç saptamalarını içeriyor.

Bu mektuplar ayrıca, sadece iki romancının düşünce dünyasını ve çağımıza tanıklıklarını değil, aralarındaki insan sıcağını da aktardığı için benzersiz.

Sevgili Paul,

Dostlukları, nasıl kurulduklarını bazılarının böylesine uzun, kimi zaman (yanlış bir tanımla) açığa vurulmamış bir biçimi olarak yorumlandıkları tutkusal bağlardan da daha uzun sürmelerinin nedenini düşünüyordum.

Sevgili John,

Bu, yıllar içinde uzun uzun düşündüğüm bir mesele. Dostluk hakkında tutarlı bir görüş geliştirebildiğimi söyleyemem, ama (kafamda bir düşünceler ve anılar girdabını tetikleyen) mektubuna cevap olarak, belki de şimdi bu görüşü geliştirmenin zamanıdır.

Kitap Hakkında

Yazar : Paul Auster, John Maxwell Coetzee

Sayfa Sayısı : 272

Yayın Evi : Can Yayınları

Tadını çıkara çıkara okunan mektuplar

14.02.2013 01:00:00// SELİM İLERİ

Romancıların, hikâyecilerin dostluklarına bence pek güven olmaz. Gizli bir çekişme vardır aralarında. Auster ve Coetzee bunu yenmişler

Attilâ İlhan’a yazdığımız mektuplar –hepimiz hayatteyken- yayımlandığında çok şaşırmıştık. Aramızda küsenler, kızanlar, gücenenler olmuştu. O günlerde âdeta bir fırtına kopmuştu.

Benim anlayamadığım, kitabın çıkışından bir gün önce görüşmemize rağmen, Attilâ Ağbi’nin mektuplarımızı ele güne okutacağından hiç söz açmamış olmasıydı. Başka bir gücenikliğim olmadı. Dahası, çoğu gençlik yıllarımdan kalma mektuplarımı, o günlerdeki Selim’i hatırlamaya, kavramaya çalışarak okumuştum.

Az buz değil, 90 küsur sayfa! Yasada mı değişme oldu, işte ne olduysa, Attilâ İlhan’a mektuplar bir daha yayımlanmadı. Bazen, kendiminkileri ayrı bir kitapçıkta derlesem mi diye düşünürüm. Ne yazık ki, Attilâ Ağbi’nin cevapları bende yok. Bana yazılmış bütün mektupları çoktan yırttım.

Bununla birlikte, ‘gerçek’ mektuplardan oluşma kitapları çok severim. Nâzım Hikmet’in Piraye’ye, Kemal Tahir’e yazdığı mektupları defalarca okumuştum...

Stefan Zweig 1930’larda kaleme getirdiği ünlü denemesinde ‘mektup çağı’nın sona erdiğini söyler. Telefon ve telgraf her şeyi mahvetmiştir. Zweig yerinmekten kendini alamaz.

1970’lerde, 1980’lerde, hatta ‘90’larda hâlâ mektup yazma sevdalısıydım. Uzun uzadıya mektuplar, Behçet Necatigil’e mektuplar, Attilâ İlhan’a, Ferit Edgü’ye, Vedat Günyol’a, Enis Batur’a mektuplar, Adalet Ağaoğlu’na, Füsun Akatlı’ya, Emine Işınsu’ya...

Sonra mektup yazamaz oldum. Bilgisayar yazışmalarından da uzağım. Ama cep telefonundan ‘SMS’ çekebiliyorum!.. İşte, kısacık mesajlar, mesajlaşmalar mektup yerine geçiyor.

Oysa yazı masamda yepyeni bir mektup kitabı: Şimdi ve Burada (Can Yayınları). Paul Auster ve J.M. Coetzee’nin 2008-2011 arası mektuplaşmaları. İki ünlü romancının birbirlerine yazdıkları.

Paul Auster, itiraf edeyim ki, hiçbir zaman ‘benim yazarım’ olmadı. Ay Sarayı’nı sonuna kadar –güç bela- okumuş, Son Şeyler Ülkesinde’yi yarım bırakmıştım. Yazı Odasında Yolculuklar’la perimiz biraz barışmıştı Paul Auster’la. Hepsi o kadar.

Coetzee’yi Nalan Barbarosoğlu salık vermişti. Romancının Romanı’nı severek okudum. Taşra Hayatından Manzaralar’ı da çok sevdim.

Şimdi ve Burada’yı tadını çıkara çıkara okuyorum. Romancıların, hikâyecilerin, şairlerin dostluklarına bence pek güven olmaz. Çekememezlik demesem de, gizli bir çekişme vardır aralarında.

Auster ve Coetzee bu çekişmeyi yenmişler. Belki ‘okyanusaşırı’ ülkelerde yaşamaları işe yaramış. Her dakika birbirlerini görseler, aynı kentte yaşasalar, içki sofralarında sık sık bir araya gelseler, aynı içten dostluk sürer miydi, bilmiyorum.

Coetzee’nin ekonomik kriz konusundaki masum yaklaşımlarına, Paul Auster bıyık altı gülümsüyor gerçi, yine de gölgesiz devam ediyor yazışmalar. Belki, Şimdi ve Burada’nın planlanmış, kitaba dönüşeceği baştan belli mektupları içermesi de dostça görünümü pekiştiriyor...

Seçkin Selvi’nin yetkin çevirisi Şimdi ve Burada’ya ayrı bir tat katmış. Yeri geldiğinde, dipyazı yoluyla bilgilendirmeleri de. Bir kez daha ayırt ettim: Çeviri edebiyatımız değerli Seçkin Selvi’ye ne kadar çok şey borçlu!

Şimdi ve Burada çok hoş bir kitap. Birbirlerine, birbirlerinin yazdıklarına saygılı, sevgicil iki romancıyı öyle kolay kolay bulamayacağımıza göre, özellikle salık veririm.

‘Romancı’ Melih Cevdet Anday

Anılara dalmak uğruna, şöyle bir karıştırayım dedim, bir kez daha kapılıp gittim. Gerçekten bir ironi başyapıtı ‘Aylaklar’

SELİM İLERİ

‘Şair’ Melih Cevdet’in unutamadığım şiirleri vardır. Unutamadığım şiir çevirileri de. Poe’unun öykülerini Fransızcaya Baudelaire çevirmiş. Bunun bir iyi talih olduğu söylenegelir. Melih Cevdet’in ‘Annabell Lee’ çevirisi olmasaydı, Edgar Allan Poe, Türk okurunca bunca tanınır mıydı, tartışmaya değer. Daha ilk dize, “Senelerce senelerce önceydi”, ikide birde kulaklarımda yankıyıp durur. ‘Garip’le başlayarak, Melih Cevdet’in şiirinde birkaç dönem geçip gitmiş. Bazı dönemlerini yadırgayanlar çıkmış. Aklın, sadece aklın yordamıyla yetinmesini yadırgayanlar. Mitologyadan zaman zaman çokça esinlenmesini de. Beni de çok etkileyen şiiri, galiba, 1981 tarihli “Gelinlik Kızın Ölümü”.

‘Denemeci’ Melih Cevdet’in sadık okuruydum. Ama hemen hep uzağında durarak. Bir ara, bulanık bir tartışmanın içine düştük. Anday beni “Genç Osmanlı aydını” diye sarakaya aldı. Geçmişin, özellikle Osmanlı tarihiyle ilintili geçmişin kesenkes yadsınmasından yanaydı.

Oyun yazarı Melih Cevdet, ‘Mikadonun Çöpleri’yle tiyatromuza eşsiz bir eser armağan etmiştir. Bir de ‘romancı’ Melih Cevdet var. Takma adla yazdıkları, kendi adıyla yazdıkları; Melih Cevdet roman alanında epey emek vermiş. Takma adla yazdıklarının tümü, öyle sanıyorum ki, henüz kitaplaşmadı. Gazete tefrikası halinde kalanlar söz konusu. Melih Cevdet, gazete okurunun isterlerini göz önünde tutarak yazdığı bu romanlarında bile etkileyicidir. 1985 tarihli ‘Aylaklar’ı çok severek okumuştum. Yayımlanışından bir iki yıl sonra okumuştum. Remzi Kitabevi’nin yayınıydı. Ferruh Doğan’ın romanın ironisine eşdeğerde, değerli çizimleriyle bezenmiştir bu ilk basım. Yazık ki sonraki basımlarda bu ‘güzellik’ten -her nedense- yoksun kaldık.

‘Aylaklar’ yenilerde, Everest Yayınları arasında bugünün okurlarına sunuldu. Anılara dalmak uğruna, şöyle bir karıştırayım dedim, bir kez daha kapılıp gittim. Gerçekten bir ironi başyapıtı ‘Aylaklar’. Geçmişin sert hesaplaşması ama, ‘yeni’nin bir türlü özümsenmediğini, yerleşiklik kazanamadığını da dile getirmekten uzak durmamış. Hatta, ‘yeni’ kimileyin trajikomik bir sancı olup çıkıyor.

Eski servet suyunu çekiyor

Erenköyü’nde koca konak. II. Abdülhamit çağından kalma, hep hazır yiyici bir aile. Eski günlerin saltanatı epeydir sona ermiş. Gerçi Leman Hanım’ın konağında sofralar yine kuruluyor, konağa gelip gidenler, daha doğrusu konağın yanaşmaları azımsanacak gibi değil. Ama bir şeyler değişmiş, adamakıllı değişmiş. Eski servet suyunu çekiyor. Kısacası, Erenköyü’nde bu konak, “ İstanbul ’un öyledir bahârı” filan demiyor, diyemiyor. Yahya Kemal’in hatırladığı semt ve zamanla, ‘Aylaklar’ınki karşılaştırılsa, kim bilir neler dökülüp saçılır... Konak, köşk yaşamasının, kalabalık aile geleneğinin bitmeye yazgılı olduğunu duyumsuyoruz. Bugünkü gibi kesenkes bitmemiş. Ne var ki ‘çöküş’ kapıya dayanmış. Melih Cevdet, belki, bir tür, ‘Kiralık Konak’ parodisinin ardına düşmüş. Yakup Kadri’nin içten üzüntüsüne karşılık, gerçekliği serinkanlılıkla, hatta bazen hain bir zekânın eşliğinde kabul ediyor.

‘Aylaklar’ bence edebiyatımızın en güzel romanlarından biri. Ayrıca, perspektif değiştirilerek yazılmış ikinci bölüm, “Muammer’in Günlüğü”, roman sanatı açısından atak bir davranışı sergiliyor. Melih Cevdet Anday’ın eleştirmenlerce en sevilen romanı ‘Raziye’ oldu. Fethi Naci, Rauf Mutluay, Vedat Günyol çok sevmişlerdi. Arada –harikulâde bulduğum- ‘Gizli Emir’ güme gitti. Hâlâ birebir ‘yaşadığımız’ ‘Gizli Emir’. ‘Aylaklar’ ve ‘Gizli Emir’! İkisini de salık veririm.

ANI

Bir çift güvercin havalansa

Yanık yanık koksa karanfil

Değil bu anılacak şey değil

Apansız geliyor aklıma

Neredeyse gün doğacaktı

Herkes gibi kalkacaktınız

Belki daha uykunuz da vardı

Geceniz geliyor aklıma

Sevdiğim çiçek adları gibi

Sevdiğim sokak adları gibi

Bütün sevdiklerimin adları gibi

Adınız geliyor aklıma

Rahat döşeklerin utanması bundan

Öpüşürken bu dalgınlık bundan

Tel örgünün deliğinde buluşan

Parmaklarınız geliyor aklıma

Nice aşklar arkadaşlıklar gördüm

Kahramanlıklar okudum tarihte

Çağımıza yakışan vakur, sade

Davranışınız geliyor aklıma

Bir çift güvercin havalansa

Yanık yanık koksa karanfil

Değil unutulur şey değil

Çaresiz geliyor aklıma.

Melih Cevdet ANDAY

Not:

Julius ve Ethel Rosenberg, 19 Haziran 1953’te, New York’ta idam edildiklerinde, casusluk nedeniyle idam edilen ilk ABD yurttaşları oldular. Suçlu olup olmadıkları uzun süre tartışıldı. Bugün, idamları McCarhty döneminin baskıcı havasına yorulmaktadır.

Selim İleri’nin merakla beklenen yeni romanı “Mel’un”

“Sayru! Geri dönemezsin!”

Selim İleri’nin merakla beklenen yeni romanı “Mel’un” mart başında Everest Yayınları’ndan çıkacak. O vakte kadar sabredemeyip romandan tadımlık bir bölümü sizlerle paylaşalım istedik.

Ne kadar sürdü, kaç gün, kaç hafta, kaç mevsim, kaç sene, bilmiyorum. Fakat ıstırap kasırgasından sonra büyük ümitlerle yeniden başlıyorum.

Güzel bir sabah. Kuşlar cıvıl cıvıl ötüşüyorlar. Kuşların korosunu dinleyerek balkonumda tek başıma oturuyorum ve bu satırları yazıyorum. İnsanın her şeye kırıldığı anlar gelip geçicidir. Benimkiler de işte gelip geçti. Mâzinin yaralarını unutmaya kararlıyım.

Kuşlar hep bir ağızdan ötüşüyorlar, “Evet! Evet!” diyorlar, “Unut artık!”

Çocukken bilhassa hanımların yanımda bağıra çağıra konuştukları kuş dilini bir türlü öğrenememiştim ama, şimdi hakikî kuşların söylediklerini açık seçik tercüme edebiliyorum.

Mesudum.

Asabım bozuk kalktım. Zira yelloz, cesaretimi kırmak için “Bu ‘büyük ümitler’, Charles Dickens’ın Büyük Umutlar’ını çağrıştırıyor” diyecek. Adım gibi biliyorum. Memleketimizde kelimeler, taa Reji İdaresi’nden beri, yabancının tekelindedir.

Ne kadar kayıtsız kalmaya çalışırsam çalışayım, hatta, oradaki umudun bekleyiş olduğunu bilmeme rağmen, yine kaygılar kuşanacağım. Esasen bu sabah kuşlar ötmüyorlar.

Yellozlar ve et kafalı oğlanlar yazdıklarımı boyuna gözetliyorlar. Yayınevleri onlara teslim edilmiş. Alnımın kara yazısı!

Yelloz, tek kaşı kalkık, soracak: Nedir bu yazdıklarınız?!

Hayatımdan hakikî hayat sahneleri.

Kara cahillere Reji İdaresi’ni anlatmak, açıklamak gerekecek.

Dickens (1812-1870), para ve şöhret hırsıyla, ikinci sınıf okurların taleplerini göz ardı etmez; kapısına yapışıp kalmış matbaacılardan talepleri tek tek öğrenmeye çalışır, bu talepler çerçevesinde orta malı şeyler yazardı. Zannım odur ki, bugünün çok satan muharrirleri de aynı metodu uyguluyorlar.

A yelloz! A et kafalı oğlan! Peşinen yanlış tercüme etmişsiniz: Umutla bekleyiş aynı şey değildir. Umutta bekleyiş, beklenti vardır ama, her bekleyiş umutlu değildir. Esasen bütün bekleyişlerim ümitsizdi.

İçim kapkaranlık.

Vaktiyle bu yellozlardan biri bana “Hayatın güler yüzünü yazınız” demişti. Bugünün okuru karanlık, karmaşık metinlerden hoşlanmıyormuş.

Bizde vaftiz ve aforozun olmayışına oldum bittim üzülürüm.

Dün yazdıklarımı okudum; Dickens dolayısıyla ecnebînin yazdıklarına karşı olduğum zannedilebilir. Ecnebînin yazdıklarını bilmez değilim. Hatta, ecnebînin yazdıklarına hayranlığım vardır. Fakat ortalığa düşmüş örneklerden hoşlanmam.

Meselâ hiçbirinin aklına Kızıl Oda gelmez. Bu eser bohem çevrelerin içyüzünü aksettirir. Uzaktan şatafatlı sanatkâr dünyası şimdi mercek altında bütün süflîliğiyle gözler önüne serilmiştir. Fransızca tercümesini bir türlü bulamadım -dilimize çevrilmemiştir-, bu sebeple Kızıl Oda’yı okuyamadım. Bununla birlikte, yazdıklarımda -on binlerce sayfa!- yer yer Kızıl Oda’nın havası eser. Strindberg’in Baba’sı yetip arttı bana.

Ibsen’e zaafımı da saklamam.

Muhsin, Baba’yı Cehennem yapmış. Bizans’ın müesseselerinden başlayarak, hayatımız bir adaptasyonlar silsilesidir.

Muhsin, Heinrich’e beş kuruş telif hakkı ödemeden, Mavi Melek’i -Profesör Unrad- Şehvet Kurbanı yapmıştır. Hoş, Profesör Unrad’ı okuyup okumadığı da meçhuldür.

Öyleyken, edebiyatımız ve sanat hayatımız çalıntılar üzerine kuruludur.

Cahide’yi ilk kez Şehvet Kurbanı’nda gördüm. Gördüm ve seyrettim. Cahide, Muhsin’in yuvasını yıkıyordu.

Defterimin sayfaları çok güzel. Yukarıdakiler ve şimdi yazdıklarımın dışında defterimin sayfaları bomboş. Yazdıkça hepsinin ırzına geçeceğim.

Libidom yüksekti. Hep elimde dolaşırdım.

Benim bütün derdim bir ilâhe düzmekti.

Yellozlar ve et kafalı oğlanlar bu cümleyi beğenecekler: Hızlı, uçuk, porno girizgâh!

Yellozun Dickens’ı kolay yazamazmış. Saçımı başımı yoluyorum diyor. Yazmak için oturuyormuş, hiçbir şey yazamıyormuş. Yazdıklarını yırtıyormuş. Böyle günlerinde kendini sokağa atıyor, geceyarıları Londra’nın sefil mahallelerinde dolaşıyor.

Kaç geceler İstanbul’u öyle köşe bucak dolaştım.

Hepsi geçer Sayru, hepsi geçer!

Bir de şunu ekleyeyim: Yazdıklarımı okudum; vaftiz, aforoz meselesinin anlaşılmayacağını fark ettim. Efendim açıklayayım: Yazar burada yellozun editörlük koltuğuna apar topar oturmuş oturtulmuş olduğunu kast etmekte; oraya oturabilmek için, tıpkı Hıristiyanlıkta olduğu gibi, bir rahibin kabulüne ihtiyaç duymaktadır. Yine aynı şekilde, zorunlu hallerde koltuğun boşaltılması için edebiyat kilisesinin aforozundan medet ummaktadır...

Anlayana sivrisinek saz!

Günlerden pazar. Hava sıcak. Gökyüzü masmavi. Kahvemi balkonda içtim. Mevsim erken geldi. Gerçi sonra bozar.

Pazar günlerinden nefret ederim. Çocukluğumda, erkeklerin çizgili pijamalarını çıkarmadıkları, traşlı suratları, kirli fanilalarıyla gezindikleri, marsık kokulu, lâubâli, iğrenç bir gündü. Erkeklerden gecelik entarisiyle dolaşanlar büsbütün ortalıktan kaybolmamıştı. Kadınlar mutfakta boyuna bir şeyler pişirirler, kızartırlar, kavururlar. Annem leğende sararmış çamaşırları çivitlerdi.

Hamam yakılır, ev hamam otu kokardı. Pazar günlerinin iğrençliği o hamam otu kokusundandır. Kokunun ne kadar müstehcen olduğunu kimseye anlatmadım. Halbuki anlatılmaya değer.

Müstehcen kokuya mutfaktan kabak, patlıcan kızartmasının kokusu karışırdı. Başka ne pişerdi? Kışsa, kıymalı karnabaharın, kapuskanın ağır kokuları.

Cahide pişirmezdi. Cahide’yi puf böreği kızartırken gözümün önüne getiremiyorum. Sarah da herhalde pişirmezdi, omlet, kotlet filan. Tiyatroya yetişecekler. Ah Sarah, büyük aktris!

Tahayyüllerimde Sarah daima Queen Elizabeth’tir.

Hamam otu kullanmaya başladıktan sonra etek tıraşımı daima yarısı traşlı yarısı traşsız bıraktım.

Pazar günleri futbol maçları radyodan naklen verilirdi. Komşulardan gelen maç seslerine büyük matematik âlimi tahammül edemezdi. Derken kavga çıkar; Havva annemle babam her pazar kavga ederlerdi. Büyükannem bizdeyse, uluyarak dualar okur. Sonra dayak faslı başlardı. Dayağı çocuklar yer.

Aynı gün fakat akşamüzeri yazıyorum:

Bir kadeh rakının yanına kirlihanım peyniri iyi giderdi, fakat artık bulunmuyor, fıçı peyniri, dışı küflü. Kirlihanım peynirinin yerine ithal rokfor modası başladı, parası olana.

Balkonda oturuyor, bir kadeh rakımı yudumluyorum.

Pazar akşamlarından hâlâ, ertesi sabah leylî mektebe gidecek bir çocuk kadar korkarım. Pazar gününden, bu evden, dayak faslından kurtulacağıma sevineceğim yerde, annebaba ihtiyacı duyar, bir köşeye siner, büzülüp kalırdım.

Art arda kapanan büyük kapılar, demir kapılar, sireni andırır zil sesleri, geniş ve karanlık koridorlar. İşkenceler avlusu. İstiklâl Marşı’ndan sonra bizi sınıflara tıkarlardı.

Balzac’ın hayatında yatılı okul dönemi bir yıkımdır. Edebiyat, daima edebiyat! Bu sebepten ötürü Honoré de Balzac’la aynı kaderi paylaştığımızı düşünürüm.

Rokforu -alabildiğim zamanlar- tereyağıyla karıştırıp çoğaltıyorum.

Avluda top oynayan çocuklar bağırışıp çağrışıyorlar. Çiçeklerin, tarhların, mermer havuzdaki nilüferlerin ve kurbağaların, tatarcıkların arka bahçesi. Ben daima arka bahçedeyim. Mehtaplı gecede -o zamanlar aysar olduğumu bilmiyordum- yatakhaneden kaçarak, merdivenleri sessizce inip arka bahçeye çıkıyorum. Dolunay gümüş rengi parlıyor. Serin güz gecesi. Rüyalar içinde. Havuz kenarında mermer deniz kızı oturuyor. Ona âşığım; ilk aşk! Ona gerçekten âşıktım. Gümüşî ay ışığında yavaş yavaş yürüyorum. Artık baş başayız! Alnındaki mermer büklümleri gizlice okşardım.

Arka bahçeye bakan mutfaktan kışladakileri andırır aş kokusu geliyor.

Hangi acıyı, hangi kederi yazmam gerektiğini bilmiyorum.

Sonra ses patlıyor: “Sayru! Geri dönemezsin!”