"Tanrısız Bir Aziz: Albert Camus"

"Tanrısız Bir Aziz: Albert Camus" | Esin Coşkun

"BAŞKALDIRIYORUM ÖYLEYSE VARIZ"

Kimileri onu, insanın sosyal ve siyasal alandaki tavrının adalet düşüncesinden hareketle olması gerektiği yönündeki düşünceleri, herkes için görece bir özgürlük istemesi ve ilkçağ değerlerine duyduğu yakınlıktan dolayı bir hümanist, gizli bir ahlakçı ya da doğa tutkunu olarak yorumlar. Ama belki de o sadece nasıl "Tanrısız bir aziz" olunacağının yolunu arıyordu ve kendisinden önce geliştirilen felsefi düşünceler onu tatmin etmiyordu.

1957 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü alan Albert Camus'nün, yayımlanan ilk eseri Tersi ve Yüzü'nden itibaren tüm romanlarına yansıyan ve Sisyphos Söyleni ve Başkaldıran İnsan adlı denemelerinde büyük bir açıklıkla ortaya koyduğu felsefi düşünceleri, onun ölüm gerçeği karşısında yaşamın anlamını sorguladığı ve ölüme rağmen nasıl yaşamak gerektiğini bulmaya çalıştığı zorlu bir süreç olarak karşımıza çıkar.

"Yaşam, tüm anlamsızlığına rağmen sürdürülmelidir"

Camus, düşüncelerinin başlangıcı olarak Sisyphos Söyleni'nde (1942) intihar sorununu ortaya atar. Ona göre, "gerçekten önemli olan bir tek felsefe sorunu vardır; intihar." İntihar sorunsalından hareketle yaşamın yaşanmaya değip değmediğini cevaplamaya çalışırken, bir yandan da intiharın "absurde" karşısında bir çözüm olup olamayacağını araştırır. Yani kendine intiharı değil, "absurde" kavramını hareket noktası olarak almıştır. Onun "absurde" olarak adlandırdığı felsefi düşüncesinin özü, tek gerçek olan ölüm karşısında insan yaşamının anlamsızlığıdır. Absurde, insan bilincinin dünyanın sessizliğiyle karşılaşması sonucu doğar. Yani dünya yaşamın anlamını bulmaya çalışan insan bilincinin sorularını yanıtsız bırakır. Buna karşılık ölüm, hayattaki tek gerçeklik olarak ortaya çıkar. Mantıksal sonuç, bir gün nasıl olsa yok olunacağına göre yaşamanın anlamsız olduğudur. Ancak Camus bu noktada durur ve yaşamın tüm anlamsızlığına rağmen yaşanması gerektiğine karar verir. İntihar, absurde karşısında bir çözüm değildir. Ve Camus, ölüm karşısında umudu/aşkınlığı da kabul etmez; Tanrıyı yadsır. Yadsımasının temelinde ölüm ve kötülük fikriyle Tanrı fikrinin bağdaşmaması vardır. Tanrı ve ölümden sonra başka bir yaşam olmadığına ve intihar da bir çözüm teşkil etmediğine göre insan yaşamaya devam etmelidir; ama nasıl? Bu noktada Yunan mitolojisinin trajik kahramanı Sisyphos karşımıza çıkar. Sisyphe, Tanrıları aldatmış ve onlar tarafından bir kayayı bir dağın tepesine çıkarmakla cezalandırılmıştır. Kaya dağın tepesine geldiğinde aşağı doğru yuvarlanır ve Sisyphos onu tekrar çıkarır. Bu durum bu şekilde devam edip gidecektir. Camus, Sisyphe'yi absurde bir kahraman olarak yorumlar. Ona göre Sisyphe'nin durumu hem trajiktir, hem de durumunda metafizik bir mutluluk vardır. O, Tanrılara başkaldırmış ve yazgısını (kayayı) sahiplenmiştir. Camus bundan dolayı mutlu bir Sisyphos hayal etmemiz gerektiğini söyler.

"Başkaldırı, kölenin efendisine
hayır demesiyle ortaya çıkar"

Bu eserde Camus'nün "nicelik ahlakı"yla tanışırız. Camus, insanın kendi yazgısını sahiplenip yaşayabildiği kadar çok yaşaması gerektiğini öne sürer; intihar etmeden ve aşkınlığa sapmadan. Absurde durumun devam edebilmesi için insan bilinci ve dünyanın karşıtlığının devam etmesi gerekir. Bu karşıtlığı oluşturan taraflardan birinin ortadan kalkması absurde'ün ortadan kalkmasıdır. Ancak, absurde'ün farkına varan kişi bundan vazgeçemez. Camus, insanın kendiyle, başkalarıyla ve dünyayla yabancılaşmasının absurde duyguyu oluşturduğunu söyler. Yabancı (1942) adlı romanı, Mersault karakteri çevresinde, absurde düşünce ve duygunun, absurde insanın ve nicelik ahlakının somut örneklendirilmesi olarak karşımıza çıkar. Sisyphos Söyleni'nde absurde kahramanlar olarak Don Juan, oyuncu, fatih ve "yaratıcı" sanatçıyı (romancı) ortaya atar. Bunlar, yaşamı olabildiğince fazla yaşamak ve kendi bilinçlerinde yeniden şekillendirmek yeteneğine sahip oldukları için absurde kahramanlar olarak sunulurlar. Ancak, Camus'nün daha sonra geliştireceği "başkaldırma felsefesi" temelinde ele alındığında, onun asıl olumlu kahramanı "yaratıcı" sanatçıdır. Dünyaya ve yaşama bir anlam bulmaya çalışan, dünyayı değişik biçimde şekillendirebilen, insanın ihtiyacı olan birlik duygusunu yaratabilen romancılar onun olumlu başkaldırısının kahramanlarıdır. Bu bağlamda Kafka ve Dostoyevski'yi felsefi düşüncesine en yakın yaratıcı sanatçılar olarak kabul eder. Ve ona göre gerçek başkaldırı tarihi Marquis de Sade, Dostoyevski ve Nietzsche ile başlar.
Camus, Sisyphos Söyleni'nde absurde dünya karşısında insanın yaşama devam etmesi gerektiğini öne sürerken önemli bir sorunu yanıtsız bırakmıştır. Felsefi görüşlerinin sonucunda belirsiz bir nicelik ahlakı ortaya çıkmış ve görüşleri "nihilizme" kapı aralamıştır. Ancak, daha sonra gelen Başkaldıran İnsan (1951) adlı felsefi denemesi onu nihilizmden uzaklaştırarak, olumlu bir başkaldırı ve yaşam felsefesine ulaştırır.
Başkaldıran İnsan, cinayet sorunundan hareketle başlar ve başkaldırının tarihini ilkçağlara kadar götürür. Başkaldırı, Camus'ye göre kölenin efendisine "hayır" demesiyle ortaya çıkar. Kölenin belli bir sınırı ifade eden "hayır"ı, içinde "evet"i de barındırır. Köle, haksızlığa uğradığını düşündüğü için hayır demiştir ve bununla birlikte haklı olduğu bilinci uyanmıştır. Ancak hayır demek yeterli değildir. Hayır diyen kişinin eyleme de geçmesi gerekir. Ama başkaldıran kişi güçten, dayanaktan yoksundur. Bu durumda başkaldırısının kaynağına inancı koyar; haklı olduğu inancını ve adalet duygusunu. Yani Camus, başkaldırının kaynağını "adalet" gibi olumlu bir değere dayandırır ve bu şekilde her değerin yoksanması olarak ortaya çıkan nihilizmden ve bilinçsiz saldırganlık olan anarşizmden ayrılır.

"Romantikler, kötülüğü yeniden kurmaktan
başka bir şey yapmazlar"

Camus iki tür başkaldırıdan bahseder; metafizik başkaldırı ve tarihsel başkaldırı. Metafizik başkaldırı, Tanrının yadsınmasıdır. Sisyphos Söyleni'nde olduğu gibi Yunan mitolojisinin başka bir kahramanı, Prometheus, ilk başkaldıran olarak ortaya çıkar. Prometheus, kendi gücünün bilincine varmış ve Tanrılara başkaldırmıştır. Tanrı karşısında insanın düştüğü durumu protesto eder. İlkçağlarda Lucretius ve Epicuros'ta metafizik başkaldırının izini sürse de Camus metafizik başkaldırının Batı'da esas olarak Hıristiyanlık ile başladığını ifade eder. Metafizik başkaldırmada kişi ölüm, adaletsizlik, kötülük gibi olumsuzlukların nedeni olarak Tanrıyı görür. Yani kaynağında din ve Tanrı vardır. Bunların olmadığı yerde metafizik başkaldırı da olmaz. Ve başkaldırı, 18. yüzyıl sonlarında Sade ile başlar. Dostoyevski ve Nietzsche'yle devam eder. Sade'ın romanlarında ilan ettiği "sınırsız özgürlük" istemi, Tanrının ve başkalarının yoksanması, sadece kendi varlığının tanınması ile sonuçlanır. Sade'ın başkaldırısı, kötülüğü ve cinayeti yayan olumsuz bir başkaldırıdır ve "cinayet cumhuriyeti"yle sonuçlanır. Camus'ye göre Sade'ın isteği gerçekleşmiştir; artık cinayet polise mal olmuştur. Sade gibi romantiklerin başkaldırısı da olumsuz başkaldırıdır. Tanrıyı yadsıyan ve kötülükle savaşmak için yola çıkan romantikler, iyiliği terk edip kötülüğü yeniden kurmaktan başka bir şey yapmazlar.
Camus'ye göre başkaldırıyı olumlu bir değere yönelten ilk başkaldırı Ivan'ın başkaldırısıdır. Dostoyevski'nin Ivan'ı, Tanrı yerine adalet kavramını koyar. Ona göre, ölümsüzlüğün olmadığı yerde erdem, erdemin olmadığı yerde yasa yoktur. Mantıksal akıl yürütmesinde "Tanrı yoksa her şey mubahtır" sonucuna ulaşan Ivan, erdem ve cinayet arasında sıkışarak, Tanrı egemenliği yerine insan egemenliğini geçirir. Bu başkaldırı, özünde adalet duygusunu barındırdığı için başkaldırının temellerini oluştursa da, Tanrı adaletinin yerini alacak olan insan adaleti, Camus'nün deyimiyle, "Paul'den Stalin'e varıncaya kadar, Sezar'ı seçmiş papalar, yalnız kendi kendilerini seçen Sezar'ların yolunu açmış olacaklardır."

"Nietzsche, en çok haksızlığa uğramış ve ihanet edilmiş kişidir"

Tanrının öldüğünü ilan eden Nietzsche, onun yerine "üstün insan"ı geçirir. Üstün insan yeryüzünden çıkacaktır ve bu yüzden Nietzsche yeryüzünü aşan her şeye "hayır" der. Ona göre, insanın yaratıcı olabilmesi için öncelikle bütün değerleri yıkması gerekir. Asıl başkaldırı burada başlar. Hıristiyanlığın ve köleliğin bütün değerlerini yıktıktan sonra yerine insani değerleri geçirir, üstün insanı koyar. Bir değer önermesi bakımından Nietzsche'nin başkaldırısı olumlu bir başkaldırıdır. Ancak, kendinden sonra gelen kuşaklar onun mirasını çarpıtmış, öldürmeye ve yıkıma varan "nihilizm"in yolunu açmıştır. Bu bakımdan Nietzsche, Camus'ye göre en çok haksızlığa uğramış ve ihanet edilmiş kişidir. Metafizik başkaldırı, Tanrının öldürülmesiyle sonuçlanmıştır. Tarihsel başkaldırı, metafizik başkaldırının eyleme geçmiş şeklidir ve Tanrı öldükten sonra yerini tarih alır. Tarihsel başkaldırı kendini "devrim"de somutlar. Devrimler yoluyla insan, tarihin tanrısı olmaya yönelir. Bu bağlamda, 1789 Fransız Devrimi'yle birlikte tarihsel başkaldırı başlamıştır. Camus, tarihsel başkaldırının özünde insan öldürme ve daha da ileri giderek kral ve Tanrı öldürmeyi bulur. Saint-Just, Rousseau'nun Toplumsal Sözleşme'sinden yola çıkarak 16. Louis'yi öldürtür. Kral, Tanrının yeryüzündeki temsilcisidir, ona dayanarak yönetir ve adalet uygular. Saint-Just, kralı öldürmekle bir ilkeyi öldürmüş olur. Tanrı yasasının yerini doğa yasası alır, kral egemenliğinin yerini halk egemenliği.

"Tarihte ortaya çıkan devrimler başkaldırının özünden sapmıştır"

Camus'nün tarihsel başkaldırısının asıl hedefi komünizmdir. Faşizme de yer vermesinin nedeni, hem Mussolini hem de Hitler'in Nietzsche ve Hegel'e dayandırdıkları görüşleridir. Onlar, dünyanın hiçbir anlamı olmadığı, tarihin gücün rastlantısallığından başka bir şey olmadığı görüşünden hareket ederler. Devlet terörünü meşrulaştırırlar. Ancak, nihilist ahlak üzerine kurulu faşizm ve nazizm evrensel değildir, bu bakımdan komünizmden ayrılır. Komünizm, dünya imparatorluğu fikrinden hareket eder. Camus'ye göre, Marks tarihsel diyalektik konusundaki görüşlerini Hegel'in tarih felsefesinden alır. Hegel'in köle-efendi toplumu, Marks'ın proletarya diktatörlüğüyle sonuçlanır. Tanrının yerini tarih almış; eşitlik ve özgürlük kavramlarıyla, tarihin sonundaki cennet vaadiyle ortaya çıkan komünizm, tümlüğü gerçekleştirmek adına özgürlüğü askıya almış ve insanları kölelikte eşitliğe götürmüştür. Sonucu, Tanrı egemenliği yerine diktatörlerin egemenliği ve devlet terörüdür.
Camus, Başkaldıran İnsan'da "kibar katiller"den bahseder. Bunlar, 1905 yılında Rusya'da ortaya çıkan ve bir dizi bombalı suikast düzenleyen Rus yıldırıcılarıdır. Kalyalev ve arkadaşları adalet, özgürlük ve devrim için Büyükdük Sergey'i öldürmek isterler. Bombayı atmakla görevlendirilen Kalyalev, Büyükdük'ün arabasında çocuklar da olduğu için eylemi gerçekleştirmez. Ama daha sonra Büyükdük'ü öldürür ve yakalanır. Hiçbir şekilde inancından ödün vermeyen, ne Tanrıya sığınan ne de af dileyen Kalyalev kendini ülkesi, halkın özgürlüğü ve gelecek kuşaklar için feda eder. Camus, Rus yıldırıcılarının başkaldırısını bir değer yarattığı için olumlu bulur. İnsan hayatına karşılık insan hayatı sunulmuş, tarih ve yoksayıcılık aşılmıştır.
Camus'nün metafizik başkaldırı ve tarihsel başkaldırı incelemesi onu olumsuz başkaldırıya götürür ve Camus bu tür bir başkaldırıyı reddeder. Ona göre, tarihte ortaya çıkan devrimler başkaldırının özünden sapmıştır. Onun öngördüğü başkaldırı, absurde'e ve kötülüğe karşıdır ve insanı intihardan alıkoyar. Başkaldırma düşüncesinde, sınırlı bir özgürlük istemiyle birlikte, herkes için iyilik ve adalet, ölüme ve öldürmeye karşı olma vardır. Descartes'ın "düşünüyorum öyleyse varım"ı, Camus'de "başkaldırıyorum öyleyse varız"a dönüşür. Camus bu tür bir başkaldırıyı sanatta ve sendikacılıkta bulur. Sanat, özellikle de roman, insanın istediği birlik düşüncesini "yaratma"yı başardığı ve bunu yaparken de nihilizm ve cinayetten uzaklaştığı ölçüde başkaldırının kaynağında yer alır. Sendikacılıkta ise, birey ve toplum arasında bir denge kurulmuştur, birbirlerini ortadan kaldırmaya yönelmezler.
Camus, Arthur Koestler ile birlikte yazdıkları İdam adlı kitabın kendisine ait "Giyotin Üzerine" adlı bölümünde, Başkaldıran İnsan'ın temel düşüncelerinden biri olan ölüm cezasını tartışır; faydasız ve suç arttırıcı olduğunu öne sürer. Ölüm cezası ona göre toplumsal bir cinayettir; bu cinayette devlet ve toplum suç ortaklığı eder. Buradan da hem Veba'da (1947), hem de Düşüş'te (1956) üzerinde durduğu insanın "suçsuz olmadığı" görüşüne ulaşır. Ona göre, bir insanı öldürmekle bir insanın ölümüne seyirci kalmak arasında bir fark yoktur. Düşüş'ün kahramanı cezalı-yargıç Clamence, kendisiyle yüzleştiğinde suçun kendi dışında değil, kendisinde olduğunu anlar. Aynı şekilde Veba'daki Tarrou, idama mahkûm edilen bir sanığın duruşmasını izlediğinde, yargıç olan babasına bu toplumsal suçtaki rolünden dolayı sırt çevirecek ve aynı zamanda kendisinin de bu suçtaki rolünü kavrayacaktır. Ona göre, böyle bir suça seyirci kalan hiç kimse masum değildir. Gerçekten masum olmak istiyorsak, insanları sevmemiz ve kötülükle savaşmamız gerekir. Tarrou, gittiği her yerde kötülükle savaşarak "Tanrısız bir aziz" olmaya çalışır.

"Ölüm, hayatın değerini anlamamızı sağladığı oranda değerlidir"

Veba, Oran kentinde başlayan veba salgınına karşı insanın mücadelesini konu alır. Veba hastalığı romanda dünyadaki kötülüklerin simgesi olarak sunulmuştur. Rahip Paneloux vebayı, insanların şimdiye kadar işledikleri günahların bedeli olarak görür ve hak edilen bir ceza olarak yorumlar. Tanrısız Dr. Rieux ise, vebayı bir kötülük olarak kabul eder ve kötülükle savaşılması gerektiğini düşünür. İnsanları sever ve onlara yardım etmeye çalışır. Bir hümanist ve ahlakçı olarak karşımıza çıkar. O ve arkadaşları dayanışma içinde vebayla savaşır ve başarılı olurlar. Ancak Dr. Rieux, bu başarının geçici olduğunu ve vebanın bir gün tekrar ortaya çıkacağını bilir. Ve bir şeyin daha bilincindedir; bir gün ölümle birlikte yok olacağımız halde yaşadığımız sürece kötülükle savaşmamız gerektiğinin.
Camus'nün 1948 yılında yayımlanan Sıkıyönetim adlı eseri de Veba'yla benzerlik gösterir. Burada tarihsel kötülük konu edilmektedir. Veba ve sekreteri ölüm, Cadiz şehrini ele geçirir. Bu kötülüğe karşı Diego'nun insan sevgisinden kaynaklanan başkaldırısı yükselir. Camus'nün olumsuz başkaldırıyı örneklediği en önemli eseri Caligula (1938) adlı oyunudur. Caligula, Sade'ın "cinsellik" ve "cinayet" bağlamında geliştirdiği "sınırsız özgürlük" fikrinin ve nihilizmin açık bir eleştirisi olarak ortaya çıkar. Aynı zamanda, Tanrının yerine insanı geçirmekle sonuçlanan başkaldırının saptığı yanlış yolu gösterir.
Aslında Camus, yayımlanan ilk kitabı Tersi ve Yüzü'nde (1937) ortaya attığı düşüncelere bütün kitaplarında sadık kalmıştır. 1958 yılında ikinci baskısı yapıldığında, bu kitabın düşüncelerinin temelini oluşturduğunu doğrular. Sonraki kitaplarında yer alan; Akdeniz'in tabiatına duyduğu hayranlık ve tabiat sevgisi, aşk ihtiyacı, yaşam ve ölüm ikileminden kaynaklanan yaşam sevgisi, bu dünya insanın sahip olabileceği tek dünya olduğu ve tek gerçek olan ölüme ve yaşamda sürekli karşılaşılan felaketlere rağmen insanın yaşama aşkıyla mutlu olmaya çalışması gibi kavramlar ilk filizlerini Tersi ve Yüzü'nde verir. Hayat ve ölüm, mutluluk ve mutsuzluk, tarih ve tabiat, gençlik ve ihtiyarlık, iyilik ve kötülük hayatın iki yüzünü işaret eder. Ve ölüm, hayatın değerini anlamamızı sağladığı oranda değerlidir. Bu yüzden Camus "Mutlu Ölüm"den bahseder.
4 Ocak 1960 tarihinde bir trafik kazasında ölen Camus'yü ve eserlerini anlayabilmek için onun hayatını, yaşadığı dönemi, dönemin siyasi ve askeri olaylarını göz önünde bulundurmak gerekir. İki dünya savaşı, faşizm ve komünizm, çocukluğunu ve ilk gençlik yıllarını geçirdiği, tabiatına hayran olduğu, sık sık geri döndüğü Cezayir, Cezayir'in kanlı ayaklanmaları ve özgürlük mücadelesi, ayrıca gençlik yıllarında yakalandığı tüberküloz Camus'nün eserlerine damgasını vurmuştur. Bir umut olarak gördüğü komünizm onun en büyük hayal kırıklığıdır. O, insan ve tabiat sevgisine inanmış, bu yaşamda insanın hak ettiği mutluluğa ve barışa ulaşabilmesi için inancının temeline herkes için görece bir özgürlük, adalet ve ahlak fikrini yerleştirmiştir. Bu bakımdan Camus, tam bir hümanist ve tam bir ahlakçıdir

Acaba Nasıl?

 Acaba Nasıl?, Samuel Beckett tarafından 1960'ta Fransızca yazılıp Comment c'est başlığıyla 1961'de yayımlanan roman. Roman daha sonra Beckett tarafından How It Is başlığıyla İngilizce'ye çevrildi ve 1964'te İngiltere'de yayımlandı.

 

ACABA NASIL?

İçimizdeki Samuel Beckett’e…

Çamur

 Gözlerimi açtığımda dizlerime kadar çamura saplanmış olduğumu fark ettim. Buraya nasıl geldiğim hakkında bir fikrim yoktu ama şu anda bunu düşünecek durumda olmadığımın da farkındaydım. Etrafta kendimden başka insan göremiyorum. Zaten etrafta insan göremiyordum. Etrafta insan göremediğim zamanlardan birine daha denk gelmiştim galiba. Kafamı kaldırdım. Tepemde, arkamdaki koca çınarın dallarından birisi vardı. Uzandım, ona yetişmeye çalıştım. Belki bu şekilde kendimi yukarıya doğru çekebilirdim ama yetişemedim. Belki biraz daha çırpınsam, uğraşsam… Hayır, olmuyordu. Daha da batıyordum. Bu bataklığa nasıl gelmiştim?

Dala yetişemeyeceğimi anlayınca daha fazla çırpınmak istemedim. İçinde bulunduğum duruma dair olarak yaşadığım zihinsel süreci bir kenara bırakıp ortamdaki fiziksel şartlara odaklanmaya çalıştım. Eldeki verilerle hiçbir şey yapamıyordum. Az önce, tek kurtarıcım olarak gördüğüm koca çınarın dalı bile uzak bir dost gibi görünüyordu artık gözüme. Dost gibi diyorum çünkü hala dost olduğuna inanıyorum. Tepemdeki güneşten korunmamı sağlayan ve bana gölge eden oydu. Şimdi onun benim buradan çıkmam için bir vesile olmadığına, ancak bana başka bir şekilde yardımcı olabilecek bir dost olduğuna ikna olmaya başlamıştım. Ben bunları düşünürken etraftaki karga seslerini duydum. Nerede olduklarını fark edemiyor olsam da seslerini duymam, burada yalnız olmadığımı hissettiriyordu bana. Bitkisel hayatta olan ağaçları saymazsak bana eşlik edecek kimsenin olmadığını görüyordum çünkü. Öyleyse eşlik etmek demek, “ses” ile de ilgiliydi. Sessiz olunduğu zaman insan kendini biraz daha yalnız hissediyordu. Koca çınarın dalı bana kargalardan daha yakın ve dostane gelmesine rağmen kargalar yalnızlığımı unutmama daha çok yardımcı olmuştu. Bunun farkında olmadıklarını biliyordum ve aslında onların da benim farkımda olmadıklarını düşünüyordum ama düşüncemle zıt bir eylemle birlikte içlerinden biri gelip kafama kondu. Beni sadece bir “şey” olarak görüyordu belli ki, hareket etseydim bu kadar rahat bir şekilde yanıma yaklaşamazdı ama hareketsizliğime aldanıp beni koca çınardan farksız görmüş olacak ki kafamda sallanmadan duruyordu. Kafama konmadan önce ağzında taşıdığı küçük bir parça peynir görmüştüm. Kargalar peynir yiyor muydu sahi? Bilmiyordum. Ama kafamda ağzında peynir taşıyan bir karga olduğuna göre o peyniri edindiği bir yere de uzak değildim. Acaba bağırsam kimse duyar mıydı? Bilmiyordum ama denemeye değerdi. Hareketsizliğime zıt bir şekilde haykırdım: “Kimse vaaaaaar mııııııı?” Sesim bulunduğum yerin derinliklerinde dağılıyordu. Bağırtımın şiddetinden olacak ki kafamdaki karga hareketlendi. Onların hep akıllı kuşlar olduğunu düşünürdüm ama kafamdan havalandığında gagasındaki peyniri düşürmüş olmasından o kadar da akıllı olmadıkları sonucuna vardım. Sadece bir varsayımdı bu. Bir anlık dikkatsizliğine de denk gelmiş olabilirdi. Peynir düştükten sonra, daha havadayken, onu yakalamak için yeniden bir hamle yaptı ama çoktan çamura saplanmış olan peyniri yakalayamadı. Önüme düşmüş olan peynire hamle yapıp onu alacaktım ki tam o anda çamurun neredeyse kasıklarıma kadar yükseldiğini gördüm. Ya da ben kasıklarıma kadar çamura batmıştım. Farkı ne idi ki? İkisinde de edilgen olan bendim. Ve şu nefessiz, pis, düşünemeyen, aptal çamur birikintisi benim bütün edilgenliğime karşın etken bir şekilde hapsetmişti beni. Hareketsiz durmam batışımı engelleyemiyordu demek ki. Bunca zaman boş yere hareketsiz duracağım diye kendimi zorlamıştım diye düşündüm. Ama batışımı engelleyemiyor olması, yavaşlatmadığı anlamına da gelmiyordu. Mümkün mertebe yine hareketsiz duracaktım. Karar vermiştim. Ama ondan önce önümdeki çamura batmış olan peyniri almalıydım. Uzandım. Onu aldım. Bekletmeden ağzıma attım. Çamurun tadı beklediğim kadar kötü değildi. Ya da karnım acıkmıştı. Bu psikolojik deney üzerinde düşünecek değildim. Bulunduğum yer buna müsaade etmiyordu.

Buraya sürekli “bulunduğum yer” diyordum çünkü nerede olduğumu bilmiyordum. Etrafımda yeterince ağaç olsaydı burasının bir orman olduğunu düşünebilirdim ama öyle değildi. Belki küçük bir korudaydım. Bir otlakta ya da… Nerede olduğumun ne önemi vardı ki. Sadece buradaydım ve az önce kafamda, ağzında peynir olan bir karga vardı. “Kimse vaaaar mıııı?” diye bağırdım bir kez daha. Kimse duymuyor olacaktı ki beklentim karşılıksız kalıyordu. Belki de duyacak kimse yoktu. Herkes gitmişti. Belki de herkes diye bir şey yoktu. Hiç olmamıştı. Burada ne işim vardı? Bir de kim olduğumu hatırlasaydım…

Birden cebimdeki bir parça kâğıda ve bir kaleme dikkat ettim. Tükenmez bir kalemdi. Gittikçe tükenen halimle dalga geçiyor gibiydi bu tükenmez kalem. Kâğıdı elime alıp bir şeyler yazmaya karar verdim. Ne yazacağımı bilmiyordum. İçimden geleni yazmalıydım belki de. Gayriihtiyarî “su” yazdım. Çok susamıştım. Ondan olacak aklıma ilk bu gelmişti. Su üzerine başka bir şey yazmak için yeniden kâğıda davrandığım anda kafamda bir iki damla ıslaklık hissettim. Birden gökyüzünü yağmur bulutları kaplamıştı. Yağmur yağıyordu… Yağmur… Yağmur! Su… Su! Birilerinin benimle alay ediyor olma olasılığını düşündüm. Hayır, bunu düşünecek durumda değildim. Kafamı kaldırdım. Ağzımı açtım, dilim, damağım ıslanmaya başladı. Bütün bu umutsuz duruma rağmen garip bir huzur kaplamıştı içimi. İnsanın birincil ihtiyaçları karşılanmadığı ölçüde sonrakileri düşünmeye gücü dahi yetmiyordu. Bunu, yağmur damlaları ağzıma düştükçe daha iyi anlıyordum. Susuzluğumu tam anlamıyla gideremesem de bir şekilde ıslanmış olan ağzım beni mutlu etmişti kısa süreliğine. Kim olduğumu önemsememeye başladım.

 

Birden aklıma bütün bunların bir kurgu olduğu geldi. Evet, belki de öyleydi. “Su” yazdığımda “su” gelmişti. Başka bir şey yazarsam da başka bir şeyle karşılaşabilirdim. Bunu da kurgulayan birisi olamaz mıydı? Benim tanrım kimdi? Bunu bilmiyordum. Ama şu anda benden daha iyi bir konumda olduğunu düşünüyor olmam benim suçum değildi. Beni kıstırdığı bu kafesten bir an önce kurtarması gerekiyordu. Bütün bunları nereden biliyordu? Neden beni seçmişti? Belki de sadece “birisini” seçmesi gerekiyordu ve seçti. Seçtiği kişinin ben olup olmadığımı bile bilmiyordu. İsmim neydi? Neden hatırlamıyordum? İsim… Bana bir isim vermiş miydi? Hayır! Bana bir isim bile vermemişti. Neye benziyordum? Kime benziyordum? Kafama konanın karga olduğunu, arkamdakinin çınar ağacı olduğunu, içine battığım bu bok kuyusunun bir bataklık olduğunu nereden biliyordum? Bunları ne zaman öğrenmiştim? Bunları bana ne zaman öğretmişti? Düşündüğümden daha akıllıydı sanırım. “Neden?” diye sormamdan belli ki ben onun kadar bilmiyordum. O benden daha çok biliyordu çünkü beni biliyordu. Korktuğum şey şayet gerçekse, beni bilmekle kalmıyor şu anda beni yazıyordu da. Tıpkı benim de bunu denediğim gibi. Bilmeden de olsa fark etmem gibi. Ama ya öyle değilse, ya birisi yoksa… Ya sadece ben yön veriyorsam kendime… Ya yönümü dahi bilmeden ilerliyorsam bu çaresiz çamur parçasının içinde… Bir sürü olasılık vardı ve benim tek yaptığım bunları değerlendirmekti. Düşünmemeye çalışıyordum ama yapamıyordum. İyiden iyiye çamura batıyordum. Bunları düşüneceğime bir iki şey daha yazsam belki bu durumun gidişatını değiştirebilirdim ama düşünmekten yazmaya fırsat bulamamış, belki de paniklemiştim. Boğazıma kadar yükselmişti çamur. Bir şeyler yapmam gerekliydi. Bir süre sonra burnum ve ağzım da çamura batacak ve nefes alamayacak duruma gelecektim. Hala şansım varken bir kez daha bağırdım: “Yardıııım ediiiiiin! Birisi yardım etsiiiiiin!” Karganın peyniri aldığı yerden birilerinin gelmesini bekliyordum ama nafileydi. Göz göre göre öldürecekti beni. Kim olduğunu biliyordum. Artık emindim. Yazıyordu. Durmadan yazıyordu. Ve buradan kurtulmam için en ufak bir yardımı bile yoktu.

Tükenmez kaleme davrandım. Artık farklı bir işe yarayacaktı. Öyle olmasını istiyordum. Kalemin kapağını açıp içini boşalttım. İki ucu açık bir kamış halini almıştı. Ağzım yavaş yavaş çamura batıyordu. İnsan, ki insan olduğumu sanıyordum neye benzediği bilmesem de, nasıl oluyordu da bu kadar aciz kalabiliyordu? Öyle isteniyordu. Öyle isteniyor olsa gerekti. Şimdi burnum da çamura batmak üzereydi. Kalemi ağzıma götürdüm. Bununla bir süre daha idare edebilirdim. Ellerimi kullanamıyordum artık. Tek umudum birazdan birinin buraya gelip beni kurtarmasıydı. Ya da birinin buraya yazılması… Çizilmesi… Gönderilmesi… Ne önemi vardı ki?

Aniden bir karga gelip kalemin, yani kamışın, ucuna kondu. Nefes alamıyordum. Az önceki karga mıydı bu bilmiyordum.  Gözlerim de çamura batmaya başladığından onu tam olarak seçemiyordum. Belki de peyniri yediğim için benden intikam almaya gelmişti. Bir karga tarafından öldürülen ilk insan olmama ramak kalmıştı. Can havliyle kafamı çevirmeye çalıştım çamurun içinde. Kargayı rahatsız ve o da yerinden ayrılarak bir insan öldürme vahşetinden farkında olmadan kaçmış oldu. Bir süre daha nefes alacaktım. Bir süre yaşamaktı bu. Ama sonunda ne olacaktı? Ne kadar daha kalabilirdim böyle? Bu anlamsız ve uyumsuz çamur birikintisinde neden bulunduğumu bilemeden çekip gidecektim işte… Ne kadar uzatırsam uzatayım artık zamanımın kalmadığını biliyordum. Beni öldürmeyi kafasına koymuştu. O bunu sessizce yazarken arkasına yaslanıp rahat rahat nefes alıyor olacak ama ben burada can çekişiyor olacaktım. Evet, buraya nasıl ve neden geldiğimi bilmiyordum ama artık gitmek için iyi bir sebebim vardı. Kalemi ağzımdan bıraktım. Sessizce çamura gömülmeye devam ederken kaç saniye kadar hayatta kalabileceğimi zihnimden hesaplamaya çalışıyordum: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 13, 16, 17, 19, 21…

BBC Radyo Drama'dan Donald McWhinnie'ye 6 Nisan 1960'ta yazdığı mektupta Beckett, bu garip metnin "karanlıkta çamurun içinde hızlı hızlı nefes alarak yatmakta olan bir adamın, içinde belli belirsiz duyduğu bir ses tarafından anlatılan kendi hayat hikâyesini mırıldanarak tekrarlaması" ile ortaya çıktığını söyler, "adamın nefes alıp verirken çıkardığı ses, içinden gelen fısıltıyı bastırır, ancak nefes alıp verişi biraz yatıştığı zaman kendisine anlatılmakta olanların bir kısmını duyabilir ve bunları hemen mırıldanarak tekrarlar. İçeriden gelen ve mırıltıyla tekrarlanan sesin her yana yayılması, hızlı solumanın sona erdiği üçüncü bölümde olur. Dolayısıyla 'ben' üçüncü bölümdeki başlangıçta ortaya çıkar. ALINTI

Nazım Hikmet Barış Ödülü Yaşar Kemal’in

 

Dikili Barış ve Nazım Hikmet Günleri’nde ilk ’Nazım Hikmet Barış Ödülü’, Yaşar Kemal’e verilecek.

Nazım Hikmet’in 110’uncu doğum yılı nedeniyle ünlü şairin anısına düzenlenecek Dikili Barış Şenliği, 1-2 Eylül tarihlerinde Türkiye ve Yunanistan’dan çok sayıda sanatçı, politikacı ve akademisyeni bir araya getirecek. Şenliklerde, ünlü Şair Nazım Hikmet’in, Türkiye’deki en büyük büstünün açılışı yapılacak ve Nazım Hikmet Barış Ödülü ilk kez verilecek.

Şenlik hakkında bilgi veren Dikili Belediye Başkanı CHP’li Osman Özgüven, ülkemiz ve dünyamızın büyük çoğunluğu için kötü bir sürecin yaşandığını dile getirerek, “Hüzün, kaygı ve öfkeyle izlediğimiz bir sürece giriyoruz. Sıfır sorun adı altında yürütülen ilişkiler ve izlenen dış politikalar ülkemizi tüm komşularıyla sorunlu hale getirdi. Bir türlü çözüme ulaştıramadığımız kardeş kavgası acı ve endişelerimizi arttırmaya devam ediyor. Çözümsüzlüğü dayatan nefret ve ayrımcı söylem, insani yaklaşımlarımızı da zorluyor. Haklarını arayanlar kurşunlanıp öldürülüyor” dedi.

Dikili Barış Şenliği’nin ünlü Şair Nazım Hikmetle özleştirilmesinin büyük anlamı olduğunu dile getiren Özgüven, “Dünyanın barışa en fazla ihtiyacı olduğu dönemde bir ortamda düzenlenecek şenliğin barış davasının büyük değeri dünya şairi Nazım Hikmet’e adadık. 110’uncu doğum yılında büyük şairi Dikili’de yaşatacağız. Türkiye’deki en büyük Nazım Hikmet büstünü, onun vasiyetine uyarak bir çınar ağacının altında bir parkta açacağız. İlk kez verilecek Nazım Hikmet Barış Ödülü’nü de Nobel adayı ünlü yazar Yaşar Kemal’e vereceğiz” diye konuştu.

Nazım Hikmet anısına düzenlenecek olan bu yılki Dikili Barış Şenlikleri’nde çok sayıda sanatçı, siyasetçi ve akademisyenin katıldığı etkinlikler yer alacak. 1 Eylül Cumartesi günü saat 14.00’de ’Nazım Hikmet ve Barış’ konulu panel ile başlayacak olan şenlikler, söyleşiler, imza günleri, sokak tiyatroları, çeşitli gösterimler, fotoğraf ve resim sergilerinin ardından 2 Eylül Pazar günü Moğollar konseri ile sona erecek.

Şenliklere Doğan Hızlan ile Tarık Akan, Rutkay Aziz, Genco Erkal, Hıfzı Topuz, Orhan Alkaya, heykeltraş Mehmet Aksoy, Yunanistan Dışişleri Sorumlusu Trigasiz Syriza, CHP Genel Başkan Yardımcısı Gökhan Günaydın, 22’nci Dönem CHP Milletvekilleri Hakkı Ülkü ve Prof. Dr. Yakup Kepenek, Murat Karayalçın, Ercan Karakaş, Fikri Sağlar, Melike Demirağ ve Moğollar gibi çok sayıda sanatçı ve politikacı katılacak.

ntvmsnbc.com (29 Ağustos 2012)

Tüm korkularda, yasak bir düşünce, buyrukları veren gizli bir çıkar vardı.

...Ben her zaman müziğimi anlayabilecek kimseler için çalmaktan hoşlandım, oysa bunların yalnızca bağırıp çağırmaya hevesleri vardı.

....Eğer çalmasını biliyorsa, diye düşündüm, koltuk değnekleriyle çıkıp dilencilik yapabilir...

...Dansta hiçbir zaman insan yalnız değildir...

...Işıkta odayı tanıyamıyor, kendimi hiç bilmediğim bir yerde sanıyordum.

...Yaşlandığımda uyumaya bol bol vaktim olacak..

...Nerde yatacağını bilmeyenle gün doğmadan sokağa fırlayan arasında fark var mı? Her ikisi de soğuktan büzülmüşlerdir...

...Kimileri dans ederken orkestrayı dinler, kimileriyse çalınanın farkında bile olmaz.

...Çalarken hoş olan budur: İnsanlar istemeseler bile onları peşimden sürüklemek. Durduğum zaman: 'Haydi devam et' demeleri de hoşuma gider. Sonra sanki bıkmış gibi numara yapılır. Tam güldürü oyuncusuna göre meslektir.

...Siz çalgıcıların, çalgı değiştirmekten hoşlanmadıklarını bilirim.

...Aşırı kurnazlığın sonunda insan kendini de aldatmaya başlar...

...Kar yağdığı zaman denizin rengi değişmez mi?..

...Kadınlar çok şeylerin ardından koşarlar. Yalnız paranın değil. Bak dinle, dedi sanki işten konuşuyorlarmış gibi, bu kuralın dışı yoktur. Ben kadınların ne olduğunu görmek için soyarım. Tereddüt etmezler. Ne değerde olduğunu bilen bir kadın soyunur. Ama bu yüzden bilmem neyi düşünmen gerekmez. Kadınlar başka şeyler isterler. Hepsi hırslıdır. Yalnız kendileri için bir erkeği ister kimileri. Delileri vardır. Sarhoş bir kadın gördün mü hiç? Kimileri sırf gurur yüzünden arkadaş değiştirir. Onlar paranın üstüne tükürürler.

...Kurulu düzenin içinde savaşmak yasaklanırsa alanların dışına çıkılır...

...Yalnız başına olunduğunda sarhoşluk boş yere harcanmış bir zevktir...

...Bir kadın her zaman yaşından daha fazlasını bilir...

... Eğer kadınlar için gerçekten bütün erkekler birse, onların bir tek erkeğe kendilerini oldukları gibi vermeli ve onu köpeğin sahibini izlemesi gibi izlemeleri gerekiyordu. Oysa hayır, tam tersine, onlar seçmek istiyorlardı, ve bu seçimi de bütün erkekleri bir araya katıp, hepsiyle oynayıp, hepsinden bir çıkar sağlayarak yapıyorlardı. Böylece bütün erkekler mutsuz oluyorlar, kadınlar da işin sonunda arkadaşsız kalıyorlardı.

...Ancak alışkanlıkla yapılan şeyler hatırlanır... Söylenenler ve düşünülenler kalmazlar..

...Öldüren sevendir...

...Çalmama karşı para alacak olursam, bunun zevki neresinde...

...Tiyatroda insan tırnakları ve dişleri ile yaşar.

...Bir kadın sizi oğlu gibi kabul ederse bu ya onun daha önceden evli olmasından ya da sizin kambur olmanızdandır...

...Eğer günün birinde evin olmasını istiyorsan olduğun yerde kalman gerek...

...Bir tepenin yamacından bakılınca tüm ülkeler birbirinin aynıdır.

...Papazı yapan giysisidir...

...Okuyanlara güvenebilmek için okumak gerek.

...Okumuş olanlara bağlı kalmamak için okumak gerekliydi. Onların bizleri aldatmalarını olanaksız kılmak için okumak gerekliydi.

...Gelecek kestirilemez. Ancak insan yaptıklarına bakıp ne yapacağını söyleyebilir.

...Saklanmaktansa görünmek daha iyidir.

...Ne zaman durulacak olsam savaş başlıyor. Ya başkalarının savaşı ya da bizimki, hep bir tane var.

...Bir hikaye tam bitmesi gerektiği gibi bitmez.

...Aynı hikayenin iki kez tekrarlandığını bilmez misin? Önce gerçekten, sonra şakadan. Boğulmuş, ölmüş bir insanın su üstüne çıkması gibi...

...Şeyleri değiştirmek için deliler gereklidir.

...Hapse girersen hep kötü gider işler. Başka şey de var; eğer orda uzun süre kalırsan insanları unutursun. Dışarı çıktığında her şeye rağmen dünyanın yaşamakta olduğunun farkına varırsın. Ölmüş olmanın ne olduğunu anlarsın.

...Yalnızca aranıldığında bir yerde duraklayabilmek çok yazık...

...Kaçmak ya da yakalanmak aynı şey diyordu. Önemli olan geriye başkalarının kalabilmesi. Ama öyle bir an geliyor ki yakalanıp hiç kıpırdamamak geliyor insanın içinden.

...Korktuğumuz zamanlar hepimiz burjuvalaşırız. Fırtınayı görmemek için, gözleri kapamak korkudan başka bir şey değildir, burjuva korkusundan başka. Marxçılık, şeyleri oldukları gibi görmek ve bunlara bir çare aramaktan başka nedir ki?

...Bir erkeğin olduğu yerde onun için hazır bir kadında vardır. Zamandan yararlanmak gerektiğinde hepsi aynıdır.

...Tüm korkularda, yasak bir düşünce, buyrukları veren gizli bir çıkar vardı.

...Tutulamaz hale gelen halk yığınları çok ölü verir.

...Tellere kopararak çalınmaz, onlara hafiften dokunarak çalınır.

...Herkesin daha iyi yaşayabilmesi için siz daha kötü yaşamakla işe başlıyorsunuz.

...Kendimi toprak düzeyinde hissetmek, ezilmişe benzeyip gene de boyun eğmemekten zevk alıyordum. ALINTI

Cesare Pavese

DİRENCİN VE BİLİNCİN TİYATROSU VE ADİL OKAY

Ali Ziya Çamur

Adil Okay çok yönlü bir aydın: Siyasal eylemci, yazar, öykücü ve şair… Birkaç yıldır bu çabalarına tiyatro yazarlığını da ekledi… Belki de yaşanılanların ihtiyacı doğurdu Adil Okay’ın yazdığı oyunları…

Avangard, deneysel, postmodern vb… bir sürü tiyatro metinleri yazılıyor ve oynanıyordu ama devrimci sanatın, toplumcu şiirin hayatımıza daha yoğun girdiği günümüzde toplumsal sorunları merkezine alan tiyatro metinleri –birkaç örnek dışında- yazılmıyordu. Yabancı yazarların ve 70’li yıllarda tiyatroprop ve şair Ömer Nida’nın öncülüğünde ortaya çıkan işçi tiyatrosu topluluklarının metinleri bugünün damarını yakalamaktan uzaktı.

İşte Adil Okay, günümüz devrimci tiyatrosunda bu damarı sıkıca yakaladı. Önce “Karanlığın İçinde Aydınlık Yüzler- Ölülerimiz Konuşuyor” ile hayatımızda sıkı izleri ve etkileri olan, Türkiye’nin devrimci tarihi içinde, adları nabzımızda vuran yiğit devrimcileri tiyatro sahnesine çıkardı.

Mustafa Suphilerden günümüze sosyalizm için can verenlerin dirençlerini, yiğitliklerini eylem ve düşünceleriyle birlikte karşımızda görünce; doğrunun karşısında yanlışlarımızı; bütünün yanında eksikliklerimizi gördük. Tutarlı duruşların karşısında tutarsızlığımızı gördük, basiretsizliğimizi gördük. Yeniden bilendik, yeniden öğrenme ve harekete geçme aşkı sardı bilincimizi…

o Daha sonra kaleme aldığı “TEKEL İşçisi Bir Kadının Uyanışı” oyunuyla da TEKEL işçilerinin 78 gün boyunca Ankara'da başta özlük hakları olmak üzere, örgütlenme ve sendikasızlaştırmaya karşı verdikleri mücadele ile birlikte direnişin en başında yer alan kadın işçilerin mücadelesini anlattı; direnişle birlikte  işçi kadınların nasıl değiştiğine ışık tuttu.

Giderek seri cinayetlere dönüşen ve bu düzenin içinde gerekli önlemler alınamadığı için doludizgin devam eden kadına şiddet sorununu ortaya koydu. Bunu yaparken Gerek hayattaki dik tutumuyla öne çıkan, gerekse düzenin kurbanı olan kadın karakterleri öne çıkardı.

Oyuna verdiği ‘Kadın Gibi Kadın-Haykırış’ isimle ‘Adam gibi adam’ deyişine ve bu deyişin arka planında yatan erkek egemen dilin dünyasına itiraz eden Adil Okay; bu dünyanın yargılanmasına oyunun adıyla başlamak ve oyun içerisinde izleyiciye, başka bir dünyanın, başka bir dilin, başka bir ilişkiler ağının mümkün olabileceğini göstermek istediğini ifade etti.

Kısacası, Adil Okay, yazı ve şiirlerinin dışında tiyatro eserleriyle de hayatın devrimci nabzını tutmaya devam ediyor.

o Okuyacağınız “Cumartesi Anneleri” adlı bu oyunda ise, yıllardır sızısı bağırları yakan, öldürülen, kaybedilen devrimcilerin direngen annelerini ya da toplumun belleğine kazınan diğer adla ‘Cumartesi Anneleri’ni salt bir TV haberi olmaktan çıkararak bütün duyarlığınıza kazıyacaktır.

Adil Okay’ın  yazdığı oyunlar, hayata devrimci bakışın birer izdüşümüdür. Onun tiyatroları ile birlikte, burjuvazinin bizi içine çekmek istediği tembellik, aymazlık ve aldırmazlık tuzaklarına düşmeden direncimizi, bilincimizi keskinleştirmeye devam edeceğiz…

Cumartesi Anneleri adlı oyunu e-kitap olarak okumak için aşağıdaki linke tıklayınız:

http://issuu.com/emeginsanati/docs/cumartesi_anneleri-adil_okay?mode=window&backgroundColor#222222

Dört köşeli üçgenin evreni

Salâh Birsel'in tek romanı 'Dört Köşeli Üçgen', başka bir örneği olmayan, edebiyatımızda hiçbir romanla karşılaştıramayacağımız alegorik bir eser

Çağdaş dilimizin gelişmesinde önemli rol oynayan yazarlardan Sal h Birsel, bu romanda da nefis deyimler ve sözcükler kullanmış.

ASUMAN KAFAOĞLU-BÜKE

Melih Cevdet Anday ve Salâh Birsel gençlik yıllarımın en sevilen yazarlarıydı. Denemeleriyle şiirleri çok okunur ve bilinirdi ama şimdi bakıyorum, ikisinin de romanları göz ardı edilmiş. Neyse ki son yıllarda tüm eserleriyle yeniden basılmaya başlandılar. Salâh Birsel’in tek romanı, edebiyatımızda eşi benzeri bulunmayan ‘Dört Köşeli Üçgen’ de geçen hafta yeniden yayımlandı.
‘Dört Köşeli Üçgen’ adından da anlaşılacağı gibi paradoks üzerine kurulu bir roman. Tütün Yaprakevi adlı bir tütün fabrikasının deposunda çalışan anlatıcı, kendisini gözlemci, hatta “uluslararası gözlemci” olarak tanıtarak başlar anlatmaya. Adını hiç öğrenmediğimiz anlatıcının zihni, hiç durmadan algılarını kaydediyordur. Sürekli, uyurken bile, dünyayı gözlemlediğini söyler. Amacı, aslında romanın da bir bakıma amacı, matematik kesinlik diye bir şeyin olmadığını kanıtlamaktır çünkü matematik kesinlik dünyadaki mutluluğun nedenidir. İnsan kendi zihninin yarattığı kesinliği, doğa kanunu sanmakla ve doğada kesinlik olduğunu varsaymakla hata mı ediyordur?
Gözlemci, sokaklarda, işyerlerinde, evlerin içinde, insanların nasıl yaşadıklarını izler sürekli. Her yer gözlemcinin çalışma alanıdır ve elbette zamanla her şeyi izlemesi ve görmek istemesi başına belalar açar. Önce kadınlar tuvaletinde kadınları izlediği için, ardından da müdürün çalışanlardan birinin karısıyla ilişkisini ortaya çıkardığı ve kavgalara neden olduğu için işinden kovulur. Garip ve hastalıklı akıl yürütmesi yüzünden insanlarla anlaşamaz. Doğrusu, kimse onu tam anlamaz. Onun gözünde yaptıkları suç değil, özgürlüklerin kullanılmasıdır. İnsanın en doğal özgürlüğü olan algılama, sınır tanımamalıdır. Duyuları açık varlıklar olduğumuz için, bu konuda haklı sayılır fakat gözlemlenmek herkesin istediği bir şey değildir kuşkusuz. Girdiği her işten kısa zamanda atılır.
Salâh Birsel gözlemcinin ruh hali üzerinde durmaz; roman da bu saçma sapan argümanları yaratan adamın ruh hali, ilginçliği ya da özgürlük düşünceleri hakkında değildir. Anlatıcıyı normalleştirme gibi bir derdi yoktur Birsel’in, ayrıca okura onu sempatik göstermek ya da anlayış bekleme gibi bir derdi de yoktur. Roman, matematiksel doğruların olmadığı bir dünyada (ya da bir zihinde) hayatın nasıl algılanabileceği ile ilgilidir. Dört köşeli üçgenin var olduğu bir evrendir bu. Aslında, teorik olarak, evrendeki her şey aynı anda algılayabilse, kuantum fiziğin de bize gösterdiği gibi gerçeklik çelişik olabilir.

Zenon paradoksları
Konu bu noktada bizi ilkçağ filozofu Zenon’a getirir. Evren, bir başka ilkçağ filozofu, Zenon’un yakın dostu, Parmenides’in teklik felsefesindeki gibi bir bütün olarak algılanabilir mi? Zenon’un paradoksları, bir bütün olarak algılamaya karşı geliştirilen çoğulcu teorilere karşı ortaya konmuş zihin egzersizleridir. Zenon, Parmenides’in felsefesini doğrudan savunmak yerine, ona saldıran çoğulcu teorileri çürütmek için bu yolu seçmiştir. Bu yazıda Zenon’un çok sayıdaki paradokslarını detaylı olarak ele almaya yer olmadığı için (ama meraklı okurlar Zenon’u biraz araştırırlarsa romandan ayrı bir zevk alacaklar) sadece zaman ve uzamı sonsuza dek bölerek çoğulcu algılamanın sınırlarını nasıl zorladığını gösterdiğini anlatmakla yetinelim.
Roman kahramanı tam da Zenon gibi, önce zamanı bölerek başlar. İlk satırlarda günün yirmi dört saati gözlem yaptığını söyler ama ilerleyen sayfalarda günün kırk sekiz saati, yetmiş iki saati ve doksan altı saati boyunca gözlem yaptığını söyler. Günü ve algılarını, sonsuza dek bölebileceğini fark etmesiyle, gözlemlerini sonsuza kadar çoğaltmaya başlar. Sadece dış dünyayı algılamakla yetinmez, dış dünyayı gözlemlerken kendi gözlemlerini de gözlemler. Elbette bu da sonsuza dek süren bir zincir çıkarır önünde. Gözlemleyen benliğini gözlemleyen benlik, bu ikinci gözlemleyen benliği de gözlemlemeye başlar ve bu da sonsuza dek götürür kahramanı. Bunları yaparken başı bir beladan diğerine girer. Bazıları komik, bazıları absürt olaylar yaşar. Çeşitli işlere girer ama hepsinden ya kovulur ya da insanların saldırısını uğrar ve kaçmak zorunda kalır.
Salâh Birsel, düşünce paradokslarını romanın her satırında hissettirir. Örneğin kahraman eve geldiğinde elektrik düğmesini açar ama oda aydınlanmaz. Bu olayı açıklamaz ama felsefe öğrencileri burada yazarın Zenon’un bir başka paradoksuna gönderme yaptığını anlar. Sonsuza kadar bölünmeler burada da söz konusudur. Yine sonsuz zaman bölünmesi yüzünden açtığı elektrik düğmesi, ampulün yanmasını geciktirir. Kahraman bu durumda karanlık bir odada yatağa girmek zorunda kalır ve yatakta onu bekleyen kediyi, ona ayağı değince fark eder. Bu sayede duyularının tamamını kullanmayı akıl eder. Sadece görerek değil, tüm duyularını kullanarak gözlem yapmaya başlar. Bedeninin her hücresini kullanmaya başlar evreni algılamak için. Her şeyin tadına bakar, her şeyi dinler (kadınların karınlarını dinlemek gibi), yanarken neler hissedilir merak ettiği için bir adamı yakmaya bile kalkar.

Romanın ardından
Salâh Birsel’in neredeyse tüm eserleri hakkında yazılmış çok sayıda eleştiri yazısı olmasına rağmen, 1957’de yazdığı, 1985’de yayımlattığı ‘Dört Köşeli Üçgen’ nedendir bilinmez, çok az ilgi görmüş. Hakkında az yazılmış, fazla baskısı yapılmamış. Selim İleri bir yazısında (Zaman, 10 Eylül 2011) “Edebiyatçılar, tiyatrocular biraz da o, ‘tiyatro ve edebiyatımızın iç yapısını yansıtan’ bölümlerden hoşlanmamışlardır” diye açıklıyor bu ilgisizliği. Bir başka neden belki de bu romanın zamanından önce yazılmış olmasıdır. Başka bir örneği olmayan, edebiyatımızda hiçbir romanla karşılaştıramayacağımız alegorik bir eser. Salâh Birsel ayrıca çağdaş dilimizin gelişmesinde önemli rol oynayan yazarlardan biri, bu romanda da nefis deyimler ve sözcükler kullanmış: “beberuhilik” “hoşforoşluk” “konuşu” (diyalog anlamında) “bütün bütüne tartağa, martağa itelemek” “par yanıp, par sönmek” “azlık partisi” (azınlık anlamında) “şandellemek” “sarakaya almak” “yürük teknelerinin sığlıklarda lengerendaz olması” “maytaba almak” ve daha niceleri.
Eleştireceğim tek şey, romanda bir hayli fazla olan baskı hataları. Böylesi önemli bir romanın daha titiz dizilmesi gerekirdi. Bir de, 30-40-50 sene önce yazılmış eserlerdeki “y” yerine “ğ” kullanılmasını, örneğin “almağa” “istemeğe” gibi yazılımları, düzeltmek gerekmez mi? Bunu en azından tartışmaya açmak isterim. Aslında Salâh Birsel’in yeniden basılmasını çok önemsiyorum. Ayrıca yeni nesiller onu nasıl bulacak, acaba yirmili yaşlarda etkilendiğimiz gibi etkilenecekler mi, çok merak ediyorum. Sanırım bu yazı fazlasıyla dağınık ve daldan dala atlayan bir yapıda oldu fakat bunun suçlusu derli toplu yapıya sahip olan roman değil, yarattığı düşüncelerin, alegorilerin, simgelerin, esprilerin fazla olması.

DÖRT KÖŞELİ ÜÇGEN
Salâh Birsel
Sel Yayınları, 2012, 128 sayfa, 10 TL.

“Bir adın vardı senin, Tomris Uyar’dı”

15 Mart’ta 70 yıl olacak Tomris Uyar doğalı. Oysa o, 4 Temmuz 2003’ten beri 62 yaşında... İlk kitabının da 40. yıldönümünde belki onunla hiç karşılaşmamış olanlar için ipuçları taşır bu yazı; Tomris Uyar ‘değer’ hayatlarına...

• 
  
• 
  
• inShare
• 
  

         

Bu, zor bir yazı. Hem titreyen bir elle yazılıyor hem de özlem dolu bir yürekle... Yedi yıl önce kavurucu bir Temmuz günü gördüm onu en son. Gayrettepe’de bir hastane odasında. İki gün önce çevresindeki herkes gibi beni de karşısına almış, veda etmişti. Bu ‘son’ onun kararıydı çünkü...
Tıpkı ‘ruh arkadaşı’ Virginia Woolf’un dediği gibi: “Kendimi üstüne fırlatacağım ölüm; boyun eğmeksizin ve yenilmeksizin”.
O, Tomris Uyar’dı. Ve bu yazı, şu cümlesine rağmen yazılıyor: “Yaşam öykümün yazılmasını istemem. Kendi üzerime düşünmeyi bu kadar önemli saymıyorum”.
15 Mart’ta 70 yıl olacak Tomris Uyar doğalı. Oysa o, 4 Temmuz 2003’ten beri 62 yaşında...
O benim ‘hocam’ ve arkadaşımdı. Evde öykü çalıştığı ‘şanslı’lardan biriydim. Aslında Bilgi Üniversitesi’nde açtığı “Kıyıdan Açılmak” atölyesinde tanıştık. Tam da onu anlatıyordu atölyenin adı. Güvenli, kuralları belli, çerçevesi çizili kıyı yerine açık denizi tercih ederdi hep. Özgürlüğü... Bağımsızlığı... Güçlü olmayı...
Edebiyatıyla tanımıştım onu önce. İlk okuduğum kitabı “Yürekte Bukağı”ydı. Sarsılmıştım. Dilindeki duruluk ve keskinlik büyülemişti beni. Sonra “Aramızdaki Şey”, sonra “Dizboyu Papatyalar”, “Otuzların Kadını”... Ve diğerleri...
Yazarlarla tanışmak tehlikelidir. Satırlarıyla kişiliği arasında uyum olmaz bazen, hem hayal kırıklığına uğrar hem de lezzetli okumalarınızı bir eksiltmiş olursunuz. Gereksiz bir risk... Ama bazen de müthiş bir buluşma yaşanır. Yazılan, yazan ve okuyan arasında... Bizimki öyle bir buluşmaydı. Kısa sürdü.
Şimdi, 70. yaş günü vesilesiyle Tomris Uyar’ı anlatmaya oturdum. Öykücülüğünü değerlendirmeye kalkışacak kadar şuursuz değilim. Haddimi biliyorum. Kitaplar orada duruyor zaten, “Gündökümleri” ve çevirileri de... Belki onunla hiç karşılaşmamış olanlar için ipuçları taşır bu yazı; Tomris Uyar ‘değer’ hayatlarına... Değil mi ancak sizi hatırlayan son kişi öldüğünde ölürsünüz, Tomris Uyar’ın ömrünü uzatırız belki 70. yaş gününde...

“ÖYKÜ BİR ANDIR”
15 Mart 1941’de İstanbul’da doğdu Tomris Uyar. Anne Celile Hanım da, baba Ali Fuat Gedik de hukuk mezunuydu. Babasının bir şiir kitabı, annesinin yayımlanmamış çevirileri vardı. Edebiyata düşkün bir aileydi onlarınki. Kışları Talimhane’de, yazları yıllar sonra da Tomris Uyar’ın dilinden düşmeyecek Büyükdere’de yaşadılar. Huzurlu bir hayat olduğu söylenemezdi; anneyle baba geçinemiyordu. Ne Tomris ne de kardeşi Süleyman’ın hafızasında ‘mutlu bir çocukluk’ olarak kalacak yılların sonunda boşandılar.
Tomris Uyar, Arnavutköy Kız Koleji’nde okudu. Henüz ortaokuldayken karar vermişti ‘öykücü’ olmaya. Çünkü “Öykü, bir insanın hayatındaki bir ânı ele alıp onun ışığında, o kişinin vereceği kararların, yaşayacağı değişimin ve hayatının alacağı yönün işlenmesi”ydi. Ona göre “öykü bir andı, bir oda yani...”
‘Oda’ tesadüfen seçilmiş bir benzetme değil burada. Zaten Tomris Uyar’ın dilinde nasıl bir tesadüf olabilir ki? Her sözcüğü taammüden edilmiş bir yazardı o. Derslerine de ‘oda’ ile başlardı. İlk ödev buydu: ‘Oda’yı yazmak. Tıpkı Virginia Woolf’ta olduğu gibi, onda da bir ‘oda meselesi’ vardı. Yazma koşullarının getirdiği bir meseleydi bu. Uzun yıllar ‘kendine ait bir oda’sı yoktu çünkü. Olduktan sonra da kullanamamıştı: “Çalışma odam hiçbir yere bakmıyor, çıt çıkmıyor, aklıma hiçbir şey gelmiyor”. Alışmıştı bir kere, hayat bir yandan aksın isterdi. Yaşayan bir dünya içinde yazmalıydı: “Postacı gelir, çocuk su ister, konuklar ansızın bastırır, ben o arada çalışırım işte”.
Kolejden sonra İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’ne bağlı Gazetecilik Enstitüsü’nü bitirdi. Ama ne yapacağı çoktan belliydi: Yazacaktı. Ama onun için önce öykü değil, çeviri vardı. Nedenini şöyle anlattı: “Çeviriyi seçmemin nedeni İngilizceyi daha iyi öğrenmek değil, Türkçede dilimin kıvraklığını, esnekliğini sınamaktı. Öyküye daha sonra cesaretlendim.”

ŞAHSİYET RÖTARI
Hâl böyleyken çevirilerle başladı imzasını göstermeye, ki o imza R. Tomris’ti. Kimilerine göre babaannesi Rafia’dan geliyordu bu “R” kimileri de Richard Tomris diye eğleniyordu. İlk imzası, Varlık dergisinde 1962’de yayımlandı; Tagore’den “Şekerden Bebek” çevirisiyle.
O sıralarda soyadı Tamer’di aslında. Şair Ülkü Tamer’in eşi Tomris Tamer’di. Trajik bir hikayeye evrilen evlilikleri, ikisi de kolejden mezun olur olmaz başlamıştı. Bir de kızları olmuştu, Ekin. Ancak Ekin, henüz birkaç aylıkken sütten boğuldu. “Hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağı” milatlardan biriydi, ayrıldılar.
Bir şair daha girdi hayatına, Cemal Süreya. Bambaşka bir ilişkiydi bu... Her akşam işten çıkıp şıp diye eve damlıyordu Süreya. Bir gün Tomris Uyar, “Biraz gez dolaş” dedi, “Arkadaşlarınla buluş”. Ertesi gün geç geldi Cemal Süreya, daha ertesi gün de, art arda geç geldi. Bu akşamlardan birinde örtü silkmek için pencereyi açan Tomris Uyar, apartmanın girişinde oturan Cemal Süreya’yı gördü ve gerçek ortaya çıktı: Her akşam iş çıkışı eve geliyor, ama aşağıda oturup ‘gecikiyordu’ Cemal Süreya. Tomris Uyar tarafından durumun adı derhal kondu: “Şahsiyet rötarı”.
Onun için her şeyin bir adı vardı. İkinci eşi Turgut Uyar’la birlikte çevirdikleri Lucretius “Lükrettin”di söz gelimi; hesap makinesi “Hafız”, son günlerinde sıklıkla buluştuğu radyoloji cihazı ise hayır getirmesi beklendiğinden “Hayrullah”...
Belki de bu nedenle Edip Cansever ona “Bir adın vardı senin, Tomris Uyar’dı” diye seslenmişti o meşhur “Yaş Değiştirme Törenine Yetişen Öyle Bir Şiir”de; “Adını yenile bu yıl, ama bak Tomris Uyar olsun gene”...
Cemal Süreya, Turgut Uyar, Edip Cansever... Hiç şiir yazmadığı halde İkinci Yeni’nin olmazsa olmazıydı Tomris Uyar. Hatta İkinci Yeni’nin kraliçesiydi o. Ama aralarında Edip Cansever’den daha çok etkilendiğini açık açık söylerdi: “Daha çok anlatan, daha süslü ve imgesi bol. Tekrarı seven bir şair”.

İLK DOSYASI YANDI
İlk öykü dosyası “Suya Yazılı”yı bitirdiğinde tarih 1967’ydi. Adı, dosyanın kaderini de çizdi, “Suya Yazılı”nın tek kopyası, Cemal Süreya ile birlikte çıkardıkları Papirüs dergisi yangınında kül oldu. Geriye yalnızca 1965’te Türk Dili dergisinde yayımlanan “Kristin” adındaki öyküsü kaldı. Ne o dosyayı ne de aynı yangında yok olan, Dos Passos’un “USA” çevirisinin 100 sayfasını yeniden yazmayı düşündü. Öyle biriydi çünkü, giden gitmiştir. Nokta.
Bu kadar ciddiye alınacak şeyler değildi bunlar. Açık açık da söyleyecekti: “Yaptığı işi çok ciddiye alan insanlar için üzülürüm. Bir şeyi ciddi yapan bir insanın bir de kişisel bir ağırlık taşıması gerekmez.”
Kendisini ciddiye almakla da meselesi vardı. Sağlıklı yaşamak gibi bir derdi yoktu bir kere: “İnsan hayatının üstüne titreyerek korunacak bir şey olmadığına inanıyorum”. Feyza Hepçilingirler de bu tavrını destekleyecekti: “Tomris uzun yaşamak isteseydi, yaşadığı gibi yaşamazdı zaten”.
“Suya Yazılı”nın akıbetinden sonra, yayımlanan ilk kitabı “İpek ve Bakır” oldu. Yıl 1971’di. Artık Turgut Uyar ile evliydi ve oğul Turgut’un annesiydi.
“İpek ve Bakır” onu anlatan bir addı sanki. İpek kadar asil, bakır kadar dayanıklı... Bunun ardından  gelen kitaplar da  onu anlattı: “Ödeşmeler” (1973), “Dizboyu Papatyalar” (1975), “Yürekte Bukağı” (1979), “Yaz Düşleri Düş Kışları” (1981)... Kadınların dünyası ağırlıktaydı bu kitaplarda. Buruk ve kırgın anlar, toplumsal dönüşümler... Şiirsel dili İkinci Yeni’nin ruhunu taşıyordu.
Ama yazmak onun için her şeyden önce yenilenmekti. Temel izlekleri her daim baskıya karşı çıkma ve ödeşmeydi; ama teknik olarak yeni bir mecraya doğru akmalıydı öyküleri: “Kendimi tekrar etmek istemiyorum. O yüzden gittikçe güçleşiyor öykü yazmak“.
Kendini ‘profesyonel bir yazar’ olarak tanımladı hep. Bir meslekti bu, duygusal yaklaşmaya gerek yoktu. “Yazmak/ yazı, yazarlıktan daha önemli”ydi. “Bunu yazmam neyi değiştirdi?” sorusuna cevap vermeliydi öncelikle. Gönül çelmek ya da ‘iyi gelmek’ için yazmak gibi bir derdi hele hiç yoktu. “Yaşadığım ülkede ferahlatıcı yazılar yazılabileceğine inanmıyorum” diyordu, “Oyalayıcı bir şeyler yazmaktansa kopkoyu bir karamsarlığı yeğlerim.”

YORUM OKURA AİT
“Gecegezen Kızlar”da (1983) daha önce “Şahmeran Hikayesi”nde yaptığını ileriye götürdü, masal kahramanlarını günümüze getirdi. “Dön Geri Bak” (1985) ve “Yaza Yolculuk”ta (1986) ise yazar da bir öykü kahramanıydı. 1990 tarihli “Sekizinci Günah”, en büyük özelliklerinden birini, ironisini bonkörce kullandığı bir kitap olarak buluştu okurla.
“Otuzların Kadını” (1992) ise bana imzaladığı gibi “hayatının kitabı”ydı. O kadın, annesiydi. Dönemin kadınlarını anlattığı, bulmaca gibi bir kitaptı bu. Uzun bir öykü... Sonra her zamankinden fazla bir süre, altı yıl girdi araya. Ve “Aramızdaki Şey” kırmızı temasıyla çıkageldi. Bir öyküde kırmızı bir elbise, diğerinde kan pıhtısı olarak...
Ve son kitap, “Güzel Yazı Defteri” (2002)... İletişimsizliği, Tomris Uyar’ın yaşadığı toplumla arasının iyiden iyiye açıldığını apaçık gösteren bir uzun öykü. Kendi kendine ve öykülerinde  sorduğu soruların buluşması. On bir kitaplık külliyatın sonundaki halka.
Tomris Uyar öykücülüğünü değerlendirmeyi yetkin ellere bırakmakta fayda var. Şöyle anlatıyor Semih Gümüş: “Tomris Uyar’ın konuşmaktan kaçınmayan, hem kendilerini anlatmak için hem de karşılarındaki kişilerle ilişki kurmak ya da tartışıp hesaplaşmak için düşündüklerini seslendiren öykü kişileri var. Öykü, aynı zamanda insanların birbirleriyle konuşarak anlaştıkları bir dünyadır onun için. Ama yazdığı hiçbir öyküde öykü kişilerinin aldıkları yeri boş sözlerle genişletmeye kalkıştıkları görülmez. Kısa ve özlü konuşma tümceleri içinde yoğunlaşmış anlamlara gönderirler okuru. Okura da söylenen sözlerin ardındaki suskuları anlama çabası düşer ki, Tomris Uyar’ın öykülerini okumanın değeri de buradadır. Okura öğretmenlik edecek bir edebiyatı düşünmesi bile olanaksızdır onun: Yorumu okura bırakır.”

SONA DOĞRU
En yakın dostlarından Füsun Akatlı ise “Öykülerinin doğru yaşamak/ yanlış yaşamak üzerine uzun uzun düşündürdüğünü, farkına varılmaksızın benimsenmiş değer yargılarını adamakıllı silkelediğini de söylemeliyim” diyor: “Kişilerinin değer bilincini, yaşamlarının mihenginden geçirerek irdelemektedir Uyar. Onun öykülerindeki, her biri insanlık cevherini başka bir katmanında saklayan karakterler kimlerdir? Sahip çıkılmayanlar, sahip çıkamayanlar, umarsızlar, yaşamaya özenenler, bir şeyleri kendilerine yediremeyenler, yaşamın köşeye kıstırdıkları, alışkanlıklara tutsak olanlar, kendine yabancılaşanlar, tükenenler, sıradanlığın usul güvenini taşıyanlar, kendini salıverenler, tutunmak isteyenler ve tutunmamak isteyenler... Hepsi, bütün bu yaşantılarla baskın verirler Tomris Uyar’ı okuyanlara.”
“Güzel Yazı Defteri” yayımlandıktan sonra aklında korku öyküleri yazmak vardı. Zaman yetmedi. 2003’ün bahar aylarıydı. Telefon, onun sesi: “Yemek borusu kanseriymişim”.  Sonrası hızlı, çok hızlı. “İyi gidiyor” diye sevinilen radyoterapi seansları, yılların alkol yükü ve siroz tecrübesiyle takati kalmayan karaciğerin havlu atması, apar topar kaldırılan hastanede geçen haftalar... Her geçen gün bir parça daha ‘giderek’ ama hep Tomris kalarak...
Gözlerindeki ışıltı hiç eksilmedi, zaman zaman yıkıcı bir hâl alan zekası hastalıktan hiç etkilenmedi. Acılarına rağmen sarkastik mizahı yerli yerindeydi. Hele ki cesareti... Onu hiç terk etmedi. Kendisi ufak tefek, yüreği dev gibi bir kadındı.
Arkadaşımdı. Hocamdı.
Gündökümlerinden birinde şöyle diyordu: “Bu toplumu haklı çıkarmadan ölmenin bir yolunu bulmalıyım diye düşünüyorum. Akciğer kanserinden ölsem çok sigara içiyordu diyecekler. Sirozdan ölsem çok içki içiyordu diyecekler. Araba çarpsa, herhalde hafif içkiliydi, şoför haklıdır diyecekler. Türkiye’de intihar da edilmez. İlaç ve içki şişelerinin kapakları açılmaz, su gelmeyebilir, havagazı gelmeyebilir, tren vaktinde gelmez, atamazsın kendini altına.”
Ama olmadı. Toplum haklı çıktı; Cemal Süreya, Turgut Uyar, Edip Cansever’le aynı yaşlarda çekip gitti. Onların yanına... n

“Hayatta olur, edebiyatta olmaz”
Öykü yazmak konusunda da bildiğini öğretmekten hiç çekinmedi. Uyar derslerin yanı sıra yazdığı yazılarla da ‘formül’ü söyledi hep. Öykü yazdığı kadar, ‘öykü yazmak’ üzerine de kafa yordu. Teorisi üzerinde çalıştı. Bir zanaat olarak da öyküyü nasıl ileriye taşıyabileceğini araştırdı durdu.
Öykü onun için şuydu: “Zaten hayatın anlaşılır pek bir yanı yoktur. Düzgün bir kurgusu da yoktur. Hayatta herkesin başına bir saksı düşebilir, ama öyküde yeterince nedeniniz olmalıdır”.
Derslerde en sık duyduğum sözlerden biri de şuydu: “Hayatta olur, edebiyatta olmaz”.
Artık aktarılan ya da duyulan olaya ‘hikâye’, özel bir biçemden geçmiş yazılı metne öykü diyorum” diyordu Mottosu ise şuydu: “Edebiyatta önemli olan inandırıcılıktır;  içtenlik ya da sahicilik değil.”

“Çevirdiği yazarın fotoğrafını masasına koyardı”
Tomris Uyar’ın edebiyattaki tahtlarından biri öyküyse, diğerleri de gündökümleri ve çevirilerdi. Günlerini dökmeye 1975’de başladı. “Gündökümü/ Bir Uyumsuzun Notları (1975-1980)”ydı ilk kitap. Kendini ‘uyumsuz’ olarak tanımlamıştı. Ama onun ardından yazdığı yazıda Ferit Edgü buna itiraz edecek, “Bence uyumsuz değil aykırıydı” diyecekti. İkinci kitabın adını “Günlerin Tortusu (1980-1984)” koydu. Sonra “Yazılı Günler (1985-1988)”, “Tanışma Günleri/ Anları (1989-1995) geldi. Bu kitapta günleri tarih sırası gözetmeden sıralamayı yeğlemişti. Okur bazı ipuçlarını kullanarak tarihleri kestirebilirdi de, “Acaba yaşadıklarını anımsatmamak daha büyük bir incelik mi olurdu?”
20 yılı kapsayan gündökümleri, Yapı Kredi Yayınları tarafından iki kitapta toplandı. Adı yine “Bir Uyumsuzun Notları” oldu.
Çeviri ise, öyküden de gündökümlerinden de önce başlayan bir işti Tomris Uyar için. Gündökümlerinde çeviri süreçlerini bir bir yazdı. Başlı başına birer hikayeydi aslında bunlar.
En çok kendisini rahatsız hissettiren metinleri çevirirken rahat ediyordu. Favorisi ise elbette Virgina Woolf’tu. Meydan okuma getiriyordu onu çevirmek. Bir de götürdükleri vardı: “Yığınla hikâyemi elimden almış, bir o kadarına da kaynaklık etmiş bir çeviriyi gözden geçiriyorum, yayına hazırlıyorum sonunda. Virginia Woolf’un ‘Mrs. Dalloway’i bu roman.”
Çevirdiği yazarın fotoğrafını masasına koyarak başlardı. Dostlarının kimler olduğunu, nerelere girip çıktığını, neleri sevdiğini öğrenirdi. Ancak bu şekilde o yazarın Türkçede ‘nerede durduğunu’ keşfedebiliyordu.

Tomris Uyar İçin Bir Şiir Kurma Çalışması
seni sonsuz biçiminde buldum o biçimi almıştın
sandviçlerle, kötü şehirle, terle başbaşa kalmıştın

yürüdü üstüne herkesin neonu, herkesin babaannesi
herkesin en eski olan kökü, en eski hanesi

yeşili bozup suya çevirdin, akşamı sonsuz uzattın
ne buldunsa o akşama uygun, ne buldunsa ona kattın

perdeler uzundu, rüzgar kısa, masalar üç bacaklı
masalar dört bacaklı, rüzgarlar uzun, perdeleri kısalttın

sen bir atmacanın en uzun çığlığısın her tür gökte
göğü büyüttün, otobüsleri aldın, şehirleri ufalttın

yıkılan bir kedi bir süre olarak doldurur sesini
seversin bir kanaryanın sesinden çok kendisini

denizi ve ormanı, açlığı ve başkaldırmayı ayırmadın
bırakılmış bir köşebaşının en güzel tanımıdır adın

seversin diye söylerim her şeyi, sana uygun olsun
çünkü her şeyin birbirine uygununu sen bulursun

gel ellerini ver en güzel ellerini öyle
ruhum, ateş yüreğim, kokum, birlikte öyle

Turgut Uyar

KİTAPLARI
-  Gündökümü/ Bir Uyumsuzun Notları 1-2”
-  “Yaz Düşleri Düş Kışları”
-  “Yürekte Bukağı”
-  “Aramızdaki Şey”
-  “Yaza Yolculuk”
-  “Otuzların Kadını”
-  “Sekizinci Günah”
-  “Gecegezen Kızlar”
-  “Dizboyu Papatyalar”
-  “Ödeşmeler ve Şahmeran Hikayesi”
-  “İpek ve Bakır”
-  “Güzel Yazı Defteri”

Ve biz onlara diyeceğiz ki:

Hesaplaşma günü geldi. Şimdiye kadar yalnız din kitaplarında yargılandınız. Biz fakirler ,zavallılar, yarım yamalaklar , bu kitapları okuyup teselli olurken içinizden güldünüz. Ve çıkarınıza baktınız. Hatta gene sizlerden, sizin gibilerden büyük düşünürler çıktı ve bu kitapların bizleri uyuşturmak için yazıldıklarını ileri sürdüler. Biz zavallılar ,ya bu düşüncelerden ...

habersiz kaldık ya da bunları yazanları bizden sanarak alkışladık. Yani uyuttular alkışladık, uyandırıldık alkışladık. Her ne kadar bugün siz suçlu , biz yargıç sandalyesinde oturuyorsak ta gene acınacak durumda olan bizleriz. Esasında , sizleri yargılamaya hiç niyetimiz yoktu; sizin dünyanızda , o dünyayı bizlerin sanıp yaşarken hepinize hayrandık. Sizler olmadan yaşayabileceğimizi bilmiyorduk. Ayrıca ,dünyada gereğinden çok acıma olduğuna ve bizim gibilerin ortadan kaldırılmamasının sizlerin insancıl duygularına bağlandığına inanmıştık. Bu çok masraflı dünyada bir de bizlere bakmanız katlanılması zor bir fedakarlıktı. Arada bir bize benzeyen biri çıkıyor ve artık yeter diyordu. Onunla birlikte bağırıyorduk: artık yeter! Bazen kazanıyorduk, bazen kaybediyorduk ve sonunda her zaman kaybediyorduk. Onlar da sizler gibi onlardı.Düzeni çok iyi kurmuştunuz. Hep bizim adımıza, bize benzemeyen insanlar çıkarıyorduk aramızdan. Kimse bizim tanımımızı yapmıyordu ki biz kimiz bilelim. Gerçi bazı adamlar çıktı bizi anlamak üzere ; ama bizi size anlattılar , bizi bize değil. Tabii sizler de boş durmadınız. Bir takım hayır kurumları yoluyla hem kendinizi tatmin ettiniz, hem de görünüşü kurtarmaya çalıştınız. Sizlere ne kadar minnettardık. Buna karşılık biz de elimizen geleni yapmaya çalıştık: kıtlık yıllarında , sizler bu dünyanın gelişmesi ve daha iyi yarınlara gitmesi için vazgeçilmez olduğunuzdan, durumu kurtarmak için açlıktan öldük; yeni bir düzen kurulduğu zaman, bu düzenin yerleşmesi için ,eski düzene bağlı kütleler olarak biz tasfiye edildik ( sizler yeni düzenin kurulması için gerekliydiniz, bizse birşey bilmiyorduk); savaşlarda bizim öldüğümüze dair o kadar çok şey söylendi ki bu konuyu daha fazla istismar etmek istemiyoruz; bir işe , bir okula müracaat edildiği zaman fazla yer yoksa , onlar kazansın adam olsun diye biz açıkta kaldık; yani özetle ,herkes birşeyler yapabilsin diye biz, biz bir şey yapmamak suretiyle , hep sizler için birşeyler yapmaya çalıştık. Bütün bunlar olurken birtakım adamlar da anlayamadığımız sebeplerle anlayamadığımız davalar uğruna yalnız başlarına ölüp gittiler. Böylece bugüne kadar iyi (siz) kötü (biz) geldik . Bize , sizleri ,yargılamak gibi zor ve beklenmeyen bir görev ilk defa verildi; heyecanımızı mazur görün.

(s.225-226) O. ATAY

Tutunamayanlar

Siyasete soyunan askerler

İttihat ve Terakki tarihi darbeci zihniyetin tarihi mi? İktidarı paylaşma hırsı olan entelektüeller ile askerlerin, saltanat muhalefeti mi? Halka yol göstermeye çalışan aydınların, demokrasi çabası mı?

Manastırda Meşrutiyet kutlamaları.

Behİce Tezçakar

Özellikle 18. ve 19. yüzyılda kıta Avrupası’nı, Batı dünyasını ve dolaylı olarak Orient’i ve Uzak Doğu’yu etkileyen gelişmeler yaşandı. Dünya devletlerini elinde tutan saltanat sahiplerine, monarşilere karşı hareketler baş gösterdi. Halk uyanıyor, sıradan insan kaderini kabul etmiyordu. Köylülükten, feodal düzenin onu toprağa bağladığı zincirlerden çıkıp, fabrikalarda işçi sınıfına dönüşenler bir yandan; sermaye sayesinde burjuvalaşıp mavi kan ile gelen asalete kafa tutan yeni yetme zenginler diğer yandan.
Sonuçta monarşiden, parlamenter monarşi dediğimiz Meşrutiyete, ardından Cumhuriyete geçildi malumunuz. Bu süreçte bizler, serüvenimizi İttihatçılara borçluyuz. Resmi tarihin elinin değdiği kitaplarında her ne kadar İttihatçılar vatan haini, I. Dünya Savaşı’nın müsebbibi diye geçseler de, İttihat ve Terakki’yi anlamak demokrasi tarihimizi anlamak demektir. Bugün ordusundan, parlamentosuna tüm kurumlarıyla Türkiye Cumhuriyeti ’nin gösterdiği reflekslerin temeli İttihatçı zamanlarda atılan tohumlarda yatmaktadır kanaatimce.

Darbeler, fedailer, gizli örgütler...
İttihat ve Terakki, Mutlakıyet ile Cumhuriyet arasında geçen tarihimize damgasını vuran bir oluşumdu. Fransız ihtilalinden etkilenmişlerdi. Birlik ve yükseliş anlamına gelen isimleri “İttihat ve Terakki” yi Fransız parti “Union et Progrès”den, mottoları olan “ hürriyet , müsavat, uhuvvet”i, yine Fransız devrim ekolünün “liberte, egalite, fraternite” söyleminden aldılar. Anayasa için giriştikleri fikri mücadele sonuç vermeyince silaha sarıldılar. Muhaliflerini susturma ve cezalandırma yöntemlerini usule bağladıkları da oldu. Darbeleri, fedaileri, gizli örgütleri de. Onlar Osmanlı’nın son döneminde siyasete soyunan askerlerdi.
Osmanlı’nın en eğitimli askeri kadrosu, imparatorluğun Batı’ya açılan kapısı Selanik’teki 3. Ordu’ya yerleştirilmişti. Anayasal sistemi getirmek isteyen İttihatçı hareket de burada doğdu. Öğrencilerin kurduğu gizli bir fikri cemiyetten ihtilal yapan askeri bir fraksiyona, oradan da siyasal partiye dönüştüler. Bir çoğu devlet eliyle yurtdışında eğitim almış bu aydınların handikabı, üzerlerinde asker üniforması taşıyor olmalarıydı. II. Abdülhamid kendi sisteminin cilvesine uğramış, zihinlerine yatırım yaptığı aydın -asker kadroların yenilikçi süngüleri sonunda kendine doğrultulmuştu. 1907’de düzenlenen İkinci Jön Türk Kongresi’nde yayınlar yolu ile II. Abdülhamid yönetimine karşı yapılan fikri muhalefetin terk edilerek silahlı mücadeleye başlanması esas kabul edildi. Bu karar çerçevesinde, cemiyet yeni esaslara dayanan nizamname değişikliklerini kabul etti. Hatta yeni bir kuruluş olarak fedailik bile oluşturuldu. Bu yöntem değişikliği beraberinde suikastleri de getirdi. Anayasayı tekrar yürürlüğe koyup ardından da devleti usulünce yönetmek genç askerler için kolay olmadı.
İttihat ve Terakki tarihi darbeci zihniyetin tarihi mi? İktidarı paylaşma hırsı olan entelektüeller ile askerlerin, saltanat muhalefeti mi? Yoksa ‘kurtuluş’ peşinde halka yol göstermeye çalışan aydınların, demokrasi çabası mı? Ve anayasal düzeni amaç edinmeleri kullandıkları araçları meşru kılar mı ? İttihatçılarla ilgili pek çok araştırma, belge okudum. Benim bile kafam karışık, kendime bu soruları sorarım. Tüm bunları düşünürken ki, cevaplar siyaset felsefesinin alanına giriyor fakındayım, elime İttihat ve Terakki’yi anlatan başka bir kitap daha geçti. Kitabın yazarı üretkenliği ve kapsamlı araştırmalarıyla tanınan değerli bir araştırmacı Murat Çulcu. E Yayınları’ndan çıkan çalışmasının adı ise ‘İttihat ve Terakki: I. Meşrutiyet’ten II. Meşrutiyet’e. Yorumuna katılın katılmayın bilirim ki Çulcu bir konuyu ele alırken mutlak suretle dönemin kaynaklarına, örneğin mahkeme tutanaklarına, resmi belgelere, o devrin neşriyatına bakar. Bu çalışmasında da aynı sağlamcı yöntemi kullanmış. Ele aldığı 1876-1913’lü yıllara yaydığı anlatısını, söz konusu dönemde yayınlanan risalelere yani kitapçıklara dayandırarak yapmış. Çulcu, devrin hesaplaşmalarını risaleler üzerinden takip etmiş. Abdullah Cevdet’in ‘Uyanınız!’ risalesi de kitapta değinilen metinlerden. Kuşkusuz bunlar arasında en dikkat çekicisi, kitabında tam metin tercümesine de yer verdiği ‘Hayya ale-l felah’.

‘Hayya ale-l Felah’
Müslüman ülkede yaşayan herkesin aşina olduğu bir tümce bu. Her ezan okunduğunda duyarsınız. Bire bir tercümesi, felah üzerine dirilin. Yani ‘haydi kurtuluşa’ anlamına geliyor. ‘Hayya ale-l felah’ İttihatçılar’ın Selanik’te dağıttıkları kurtuluş reçetelerinden, kullanma kılavuzlarından, propaganda metinlerinden biri . Bununla kendilerini halka anlatıp taraftar toplamaya çalıştılar. Halkın yüzde 80’ninin okuryazar olmadığı bir dönemde bilinç yaratmak için uğraştılar. İnsanlar o dönemde, bilgiyi şifahi kültür dediğimiz ezber yöntemiyle alıyordu. İttihatçılar böyle bir zeminde, Osmanlı İmparatorluğu’nun siyasal rejimini dönüştürme çabasındaydı. Anayasa , seçim, meclis, vekil, parti gibi kavramların öğretilmesi benimsetilmesi gerekiyordu. Muhalifleri, İttihat ve Terakki’yi İslam ve Osmanlı düşmanı olarak lanse ediyorlardı. Bütün bu hengamede, kitapçığın isminin halkla din yoluyla bir yakınlık sağlamak için seçildiği muhakkak. Ezanla kurtuluş için namaza davet edilmesi gibi, İttihatçılar da halkı kurtuluş için kendi taraflarına çağırıyordu. 20 sayfalık risalede, soru-cevap şeklinde Osmanlı kimliğinin, meşrutiyetin anlamının, rejim meselesinin üzerinde durulur, cemiyetin amacı anlatılıyor. ‘Hayya ale-l felah’ İttihatçılar iktidara geçtiğinde antiemperyalist bir slogana dönüşecektir.

Darbe geleneğinin kökleri
İttihat ve Terakki’nin tarih sahnesinde olduğu döneme projeksiyon tutan Murat Çulcu, anayasal hareketin öncülerinden Mithat Paşa’nın yargılanmasıyla başlattığı akışa, meşrutiyetin ilanı çabaları sırasında, buna engel olarak görülen Sultan Abdülaziz’in tahtan indirilmesini ve şüpheli ölümünü, İttihat ve Terakki’nin gizli bir örgüt olarak gösterdiği faaliyetleri, ihtilali, muhalefeti, 31 Mart Vakası’nı, Babıali Baskını’nı, İttihatçı olmasına rağmen subayların siyasete girmesine direnmesi sebebiyle ortadan kaldırılan Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa’yı da katıyor. Tüm olup bitenler, iç hesaplaşmalar ve fikir ayrılıkları gibi görünse de Çulcu meselelerin arkasında merkez devletler olan İngiliz ve Alman İmparatorluklarının çıkarları doğrultusunda yaptıkları yönlendirmelere satır aralarında işaret ediyor. Örneğin Mahmut Şevket Paşa’nın sadece İttihatçıları değil, düvel-i muazzama dediğimiz büyük devletleri de rahatsız ettiğini vurguluyor. İttihatçılar, Çulcu’nun da anlatımında geçtiği gibi anayasal düzene illegal örgütlenme, ihtilal, ayaklanma ve darbe yoluyla ulaşmaya çalıştılar. Zaten anayasal sürecin başlangıcı da bir askeri darbeyle gerçekleşti. Cumhuriyette de kendini gösteren darbe geleneğinin köklerini, askerin siyasete soyunma eğilimlerini İttihatçı damarlara kadar getirebiliyoruz.

İTTİHAT VE TERAKKİ
I. Meşrutiyet’ten II. Meşrutiyet’e
Murat Çulcu, E Yayınları, 2011, 368 Sayfa, 23 TL

Stratejik İttifak Türkiye-israil İlişkilerinin Öyküsü

 

Anka Yayınları

Alptekin Dursunoğlu

Ortadoğu - Arap Dünyası

İsrail açısından Türkiye ile olan stratejik ittifak, Orta Doğu Barış sürecinde bölgesel yalnızlığını giderecek ve konumunu güçlendirecek ciddi bir kazanç olarak görülüyordu. İsrail, Türkiye ile geliştirdiği savunma sanayii işbirliği sayesinde yüksek kazançlı bir pazar bulmuş oluyordu. Öte yandan Türkiye ile imzalanan Askeri Eğitim ve İşbirliği Anlaşması ile İsrail, bölge ülkelerinden yana kendisi için tehdidi olarak gördüğü balistik füzelere karşı, stratejik derinlik kazanıyordu. Türkiye ise İsrail'le kurduğu strateiik ittifakla, Soğuk Savaş sonrasında kendini yalnız hissetmesine yol açan stratejik boşluktan kurtularak, Amerikan destek ve himayesine yeniden kavuşmuş oluyordu. Türkiye'nin, İsrail'le geliştirdiği stratejik işbirliğinin sadece askerî alanda değil, Amerika'daki güçlü Yahudi lobilerinin etkisiyle siyasal alanda da güçlendiği belirtiliyordu. Fakat Türkiye, İsrail'le geliştirdiği stratejik ilişki yüzünden karmaşık ilişki ve çatışmaların hüküm sürdüğü Orta Doğu'da kendisini jeo-politik çevresine yabancılaştıran bir süreci de başlatıyordu. Sürekli olağanüstü güvenlik koşulları nedeniyle Amerikan desteğini arkasında görmeye alışmış olan İsrail'in, bu sürecin tamamlanması ve bölgesel bir normalleşme sürecine girilmesiyle birlikte kendi başının çaresine bakmayı öğrenme durumunda kalmasının, gereğinden fazla risk almış olan Türkiye'yi de benzer bir durumda bırakacağı ortadadır. Zira Türkiye'nin İsrail paralelinde ortaya koyduğu tehdid algısı, bölgeyle ilgili stratejiik seçeneklerini azaltırken; orta ve uzun vadede normalleşmesi umulan bölgede bizatihî kendisi bir tehdid olarak görülebilir. Avrupa Birliği, Rusya, Çin gibi muhtemel stratejik eksenlerin orta ve uzun vadede mutlaka müdahil olacakları Orta Doğu'da, Türkiye'nin Atlantik ötesi müdahalelerle oluşturulmaya çalışılan bir projenin aktif tarafı olması yeni riskler yaratacaktır. Türkiye-İsrail ilişkileri, ulusal çıkarlara uygun bir fırsatlar ve tehdidler analizi yapılmadan Soğuk Savaş dönemi kolaycılığıyla Amerika'yla paralel olmak adına alelacele ortaya konmuş bir tercih olarak gözükmektedir. Önsöz Filistin Kurtuluş Örgütü'yle İsrail arasında 1993'de başlayan, Oslo Süreci olarak bilinen barış görüşmelerinin hemen sonrasında Türkiye ile İsrail arasında hızlı bir yakınlaşma başladı. Bu hızlı yakınlaşma, 1996'da askerî eğitim ve işbirliği anlaşmasının imzalanmasıyla en üst düzeye çıktı. Talihin bir cilvesi olarak, bu anlaşmanın imzalandığı dönemde anti siyonizm şampiyonluğuyla ün yapmış Refah Partisi, hükümetin büyük ortağıydı. O zamandan beri iki ülke arasında tüm ilişkiler aynı tempoyla gelişmeye devam ediyor. Yeni bir jeostratejik eksen anlamına gelen ve bölgedeki dengeleri altüst edecek öneme sahip böylesi bir ittifaktan (veya anlaşmadan), Türkiye kamuoyunun haberi olmadı. Gazete ve televizyonlar anlaşmayı yok saymayı yeğlediler. Her şeyi bilen, her konuda görüş beyan eden anlı şanlı köşe yazarları da üç maymunları oynadılar... Elbette bu konudaki suskunluklarını sadece cehâletlerine yormak olmazdı... Herhalde raison d'etat'ın bir gereği olarak o konuya girmemeleri gerekiyordu ve girmediler. Söz konusu yeni jeostratejik eksenle ilgili görüş beyan etmeyen sadece medya değildi elbette. Aydınlar ve sol siyasal partiler de durumdan haberdar olmamış gibiydiler... Benzer bir durum akademik çevreler için de geçerliydi. Kapısında üniversite yazan kurumlardan da hiç ses çıkmadı. Orta Doğu'daki dengeleri altüst etme potansiyeline sahip böyle bir ittifak hakkında çok unvanlı akademi taifesinin söyleyecek bir şeyi yok muydu? Şu anlı şanlı profesörler böylesi durumlarda konuşmadıktan sonra ne zaman konuşacaklardı? Elbette bu tablo bizim için şaşırtıcı değildi. Zira bir binanın ön cephesine burası üniversitedir yazmakla orası üniversite olmuyor. Zaten Türkiye'de üniversite kavramına uygun kurumlar hiç bir zaman mevcut olmadı. Türkiye gibi bağnaz bir resmî ideolojinin geçerli olduğu ülkelerde özerk kurumlara ve özerk düşünen bireylere yer yoktur. Oysa özerk olmayan bir üniversite mümkün değildir. Fakat hepsi bu kadar da değildi. Türkiye-İsrail ittifakından haberdar olmayanlar, dolayısıyla söylenecek sözü de olmayanlar sadece medya, aydınlar ve genel olarak kamuoyu değildi. Söz konusu anlaşmadan parlamentonun da haberi olmadı... Hükümetin de sonradan haberi olduğu anlaşılıyor. Bu durum bile bir başına Türkiye'deki rejimin ne menem bir şey olduğunu göstermeye yeter. Nasıl bir binanın ön cephesine burası üniversitedir diye yazmakla orası üniversite olmuyorsa, görkemli bir yapının ön cephesine burası parlamentodur diye yazmakla da orası parlamento olmuyor. Burası millet meclisidir demekle milletin meclisi olmuyor. Türkiye'de meclis hep bir biçim sorunuydu, bir görüntüydü. İçi boş kabuk olmaktan bir türlü kurtulamadı. Ülkeyi her zaman asıl devlet partisi yönetti. Hepsi de muvazaa partisi olan siyasî partiler ve onların meclisten çıkan hükümetleri, asıl devlet partisinin taşeronluğunu yapmak içindi... Son seksen-doksan yılda olup bitenleri unutanlar, 28 Şubat ve sonrasına bakarak, parlamentonun ne olmadığı ve neye yaradığı hakkında fikir sahibi olabilirler... Elbette Türkiye'nin bilimsel, entelektüel ve siyasal bilinç planındaki azgelişmişliğinin gerisindeki asıl neden sadece bağnaz bir resmî ideolojinin varlığı ve beyinleri iğdişleştirmiş olması da değildir. Onun da gerisinde köklü bir Avrupa merkezli yabancılaşma var. Bu Avrupa merkezli yabancılaşma bu toplumun insanını, kendisine, toplumuna ve içinde yer aldığı bölgeye yabancılaştırıyor. Bilimsel-entelektüel yaratıcılığı, eleştirel düşünceyi dumura uğratıyor. İdeolojik-entelektüel plandaki yabancılaşma, son derecede olumsuz siyasal sonuçlar da ortaya çıkarıyor. Ve belirli bir eşikten sonra insanlar, kendi gerçekliklerine başkalarının (Batılı efendilerin) gözüyle bakmaya başlıyorlar. Elbette bir şey görmeleri artık mümkün değildir. İşte Türkiye'deki resmî ideolojinin gerisinde sömürgeciliği ve emperyalizmi meşrûlaştırıp yayan bu Batı kökenli ideolojik safsatalar var. Ama sömürgeciliğin ve emperyalizmin hizmetindeki bu ideolojik safsatalar bize (ve benzer durumdaki ülkelere) evrensel bilim olarak ihraç ediliyor. İthal edenler de bu ideolojik tezleri hiç bir eleştiriye tabi tutmadan benimsediklerinde, Batılı efendilerin ve akıl hocalarının ideolojik köleleri haline geliyorlar... Ama evrensel bilim retoriği hiçbir zaman dillerden düşmüyor... İşte sosyal teori söz konusu olduğunda okullarda, üniversitelerde hikmetinden sual olmaz evrensel bilim olarak okutulan, öğretilen budur. Elinizdeki kitabın yazarı Alptekin Dursunoğlu söz konusu tahribatın farkında. Zaten kitap da böylesi bir duyarlılığın ürünü. Oysa Avrupa merkezli ideolojiyle hesaplaşmadan önümüzü görmemiz, yolumuzu bulmamız, yaşanabilir bir toplumsal düzen kurmamız, velhasıl haysiyetli insanlar olarak yaşamamız mümkün değildir. Siyonist İsrail devleti demek, Orta Doğu'nun kalbine yerleştirilmiş Batı'dır, emperyalizmdir, sömürgeciliktir. Tabir mazur görülürse, bir çeşit yabancı doku transplantasyonu demektir. İngilizler, ideolojik-siyasal bir akım olarak siyonizmin ortaya çıkmasından kırk yıl kadar önce (1840'da) ve İsrail devletinin kuruluşundan 92 yıl önce Orta Doğu'da bir Avrupa devleti kurma düşüncesini çoktan ortaya atmış bulunuyorlardı. Kurulacak bu Avrupa devletinin nüfusu da bölgeye göç ettirilecek Yahudilerden oluşturulacaktı...(ALINTI)